28 شهریور 1405

قفل و برچسب‌گذاری چیست؟ | Lockout/Tagout – LOTO

مقدمه

خاموش بودن یک دستگاه به این معنی نیست که آن دستگاه بی‌خطر است.

ممکن است تجهیز همچنان دارای:

برق
فشار هیدرولیک
فشار پنوماتیک
انرژی مکانیکی
انرژی گرانشی
گرما
فنر فشرده
مواد تحت فشار

باشد.

به همین دلیل هنگام تعمیر، سرویس، تمیزکاری یا رفع گیرکردگی، فقط فشردن دکمه Stop کافی نیست.

در بسیاری از این فعالیت‌ها لازم است انرژی‌های خطرناک ایزوله، قفل، تخلیه و کنترل شوند.

این فرایند معمولاً با عنوان:

Lockout/Tagout – LOTO

شناخته می‌شود.

LOTO چیست؟

Lockout/Tagout یک روش کنترل انرژی خطرناک است که برای جلوگیری از:

راه‌اندازی ناخواسته دستگاه
آزاد شدن انرژی ذخیره‌شده
ورود ناگهانی انرژی

در زمان انجام کار روی تجهیزات استفاده می‌شود.

هدف اصلی:

جلوگیری از این است که فرد در حالی روی تجهیز کار کند که انرژی خطرناک بتواند دوباره وارد سیستم شود.

Lockout چیست؟

Lockout یعنی استفاده از یک وسیله قفل‌شونده برای نگه داشتن یک Energy Isolation Device در وضعیت ایمن.

مثلاً:

قفل کردن Disconnect Switch
قفل کردن Valve
قفل کردن Breaker در موقعیت مناسب
استفاده از Lockout Device روی منبع انرژی

قفل باید مانع از برگرداندن منبع انرژی به وضعیت عملیاتی شود.

Tagout چیست؟

Tagout یعنی نصب برچسب هشدار روی وسیله ایزولاسیون.

برچسب می‌تواند اطلاعاتی مانند:

نام فرد
علت ایزولاسیون
تاریخ
هشدار عدم راه‌اندازی

را نشان دهد.

اما:

Tag به‌تنهایی معمولاً همان حفاظت فیزیکی Lock را فراهم نمی‌کند.

تفاوت Lockout و Tagout

Lockout یک مانع فیزیکی ایجاد می‌کند.

Tagout بیشتر یک هشدار و اطلاع‌رسانی است.

به همین دلیل در جایی که امکان Lockout وجود دارد، معمولاً قفل کردن سطح کنترل قوی‌تری نسبت به استفاده صرف از Tag ایجاد می‌کند.

Hazardous Energy چیست؟

منظور از Hazardous Energy هر نوع انرژی است که آزاد شدن کنترل‌نشده آن بتواند به فرد آسیب بزند.

مهم‌ترین انواع عبارت‌اند از:

Electrical
Mechanical
Hydraulic
Pneumatic
Chemical
Thermal
Gravitational
Stored Energy

Electrical Energy

برق یکی از شناخته‌شده‌ترین منابع انرژی خطرناک است.

اما فقط خاموش کردن Control Panel کافی نیست.

ممکن است منبع اصلی برق هنوز متصل باشد.

برای LOTO باید نقطه واقعی Isolation شناسایی شود.

Mechanical Energy

قطعاتی مانند:

Flywheel
Shaft
Spring
Moving Arm

ممکن است پس از خاموشی نیز انرژی داشته باشند.

یک Flywheel ممکن است مدتی پس از Stop همچنان در حال چرخش باشد.

Hydraulic Energy

سیستم هیدرولیک حتی در حالت خاموش ممکن است فشار ذخیره‌شده داشته باشد.

اگر Line باز شود یا Cylinder حرکت کند، می‌تواند آسیب جدی ایجاد کند.

Pneumatic Energy

هوای فشرده نیز می‌تواند انرژی خطرناک ذخیره کند.

باید مواردی مانند:

Line Pressure
Receiver
Cylinder

بررسی شوند.

Gravitational Energy

قطعات بالا برده‌شده ممکن است تحت اثر گرانش سقوط کنند.

مثلاً:

Bucket
Press Ram
Elevated Platform
Mechanical Arm

فقط قطع برق لزوماً سقوط آنها را کنترل نمی‌کند.

Thermal Energy

سطوح، سیالات یا تجهیزات ممکن است:

بسیار گرم
بسیار سرد

باشند.

بنابراین در برخی فعالیت‌ها Thermal Energy نیز باید بخشی از Isolation Plan باشد.

Chemical Energy

خطوط فرایندی ممکن است حاوی:

مواد خورنده
مواد سمی
مواد قابل اشتعال
بخار تحت فشار

باشند.

ایزولاسیون شیمیایی می‌تواند شامل Valve Isolation، Drain، Purge یا سایر روش‌های مهندسی باشد.

Stored Energy چیست؟

Stored Energy انرژی‌ای است که حتی پس از قطع منبع اصلی در سیستم باقی مانده است.

مثلاً:

فشار داخل لوله
Capacitor
Spring فشرده
جسم معلق
Flywheel
Hydraulic Accumulator

یکی از مهم‌ترین بخش‌های LOTO، کنترل همین انرژی است.

Zero Energy State چیست؟

هدف LOTO رسیدن به شرایطی است که انرژی خطرناک دیگر نتواند به فرد آسیب بزند.

به این وضعیت معمولاً:

Zero Energy State

گفته می‌شود.

اما رسیدن به این وضعیت فقط با خاموش کردن دستگاه حاصل نمی‌شود.

Energy Isolation Device چیست؟

وسیله‌ای است که به‌صورت فیزیکی انتقال یا آزاد شدن انرژی را کنترل می‌کند.

مثلاً:

Disconnect Switch
Circuit Breaker
Manual Valve
Line Blind
Blocking Device

البته هر وسیله کنترلی الزاماً Energy Isolation Device محسوب نمی‌شود.

Push Button یک Isolation Device نیست

دکمه:

Start
Stop
Emergency Stop

معمولاً وسیله کنترل عملیاتی است.

این دکمه‌ها الزاماً منبع انرژی را ایزوله نمی‌کنند.

بنابراین:

Control Circuit ≠ Energy Isolation

چه زمانی LOTO لازم می‌شود؟

معمولاً در فعالیت‌هایی که فرد ممکن است در معرض حرکت یا انرژی خطرناک قرار گیرد.

مثلاً:

Maintenance
Repair
Cleaning
Jam Clearing
Tool Change
Adjustment
Inspection داخل محدوده خطر

البته روش دقیق باید بر اساس Risk Assessment و الزامات قابل اعمال تعیین شود.

Authorized Employee

Authorized Employee فردی است که LOTO را اجرا می‌کند.

یعنی فردی که:

منبع انرژی را شناسایی می‌کند.
Isolation را انجام می‌دهد.
Lock و Tag نصب می‌کند.
Verification انجام می‌دهد.

این فرد باید آموزش و صلاحیت مناسب داشته باشد.

Affected Employee

Affected Employee فردی است که معمولاً با دستگاه کار می‌کند یا در منطقه‌ای حضور دارد که LOTO روی آن تجهیز اعمال شده است.

مثلاً اپراتوری که دستگاهش برای تعمیر Lockout شده است.

او لزوماً Lockout را اجرا نمی‌کند، اما باید بداند:

دستگاه نباید راه‌اندازی شود.
Lock/Tag نباید دستکاری شود.

Other Employees

افراد دیگری که ممکن است در منطقه حضور داشته باشند نیز باید بدانند که:

LOTO چیست.
نباید Locks یا Tags را دستکاری کنند.
نباید تجهیز ایزوله‌شده را راه‌اندازی کنند.

مراحل پایه LOTO

یک فرایند معمول می‌تواند شامل این مراحل باشد:

Prepare → Notify → Shut Down → Isolate → Lock/Tag → Release Stored Energy → Verify → Perform Work → Restore Safely

جزئیات هر مرحله اهمیت زیادی دارد.

۱. Preparation

قبل از شروع باید مشخص شود:

دستگاه چه انرژی‌هایی دارد؟
نقاط Isolation کجا هستند؟
چه Stored Energyهایی وجود دارند؟
چه افرادی درگیرند؟
چه Lockout Devices لازم است؟

بدون شناخت کامل سیستم، LOTO ممکن است ناقص باشد.

۲. Notification

افراد مرتبط باید بدانند که:

تجهیز از سرویس خارج می‌شود.
LOTO اعمال خواهد شد.
چه فعالیتی انجام می‌شود.

این اطلاع‌رسانی از سوءتفاهم و تلاش برای Restart جلوگیری می‌کند.

۳. Normal Shutdown

ابتدا دستگاه معمولاً با روش عادی متوقف می‌شود.

هدف این است که تجهیز قبل از Isolation به شکل کنترل‌شده Shutdown شود.

۴. Energy Isolation

تمام منابع انرژی مرتبط باید شناسایی و ایزوله شوند.

یکی از خطاهای رایج این است که فقط منبع اصلی برق دیده شود، اما:

پنوماتیک
هیدرولیک
گرانش

فراموش شوند.

۵. Apply Locks and Tags

فرد مجاز Lock و Tag خود را روی Isolation Point نصب می‌کند.

اصل مهم:

هر فرد باید کنترل مستقیمی بر حفاظت خود داشته باشد.

Personal Lock

قفل شخصی باید به‌طور واضح متعلق به یک فرد باشد.

نباید قفل فرد دیگر بدون سیستم و مجوز مشخص برداشته شود.

One Person – One Lock – One Key

یکی از اصول رایج LOTO:

One Person – One Lock – One Key

است.

هدف این است که فرد کنترل مستقیم بر قفل خودش داشته باشد.

۶. Control Stored Energy

بعد از Isolation باید انرژی باقی‌مانده تخلیه یا مهار شود.

مثلاً:

تخلیه فشار
پایین آوردن قطعه
Block کردن Ram
تخلیه Capacitor
مهار Spring
Drain کردن Line

Blocking

در بعضی ماشین‌آلات لازم است علاوه بر قطع انرژی، از Blocking مکانیکی استفاده شود.

مثلاً برای جلوگیری از سقوط:

Press Ram
Elevated Bed
Mechanical Arm

۷. Verification

این مرحله بسیار حیاتی است.

نباید فقط فرض کرد دستگاه ایزوله شده است.

باید بررسی شود:

آیا واقعاً انرژی خطرناک کنترل شده است؟

Try-Out

در برخی تجهیزات یکی از روش‌های Verification این است که پس از Isolation تلاش شود دستگاه با کنترل عادی Start شود.

اگر حرکت نکند، بخشی از Verification انجام شده است.

بعد از آن Controls باید به وضعیت مناسب برگردند.

Test for Absence of Voltage

در کارهای الکتریکی، ممکن است لازم باشد نبود ولتاژ با روش و ابزار مناسب تأیید شود.

این کار باید توسط فرد صلاحیت‌دار و مطابق روش ایمن انجام شود.

Verify قبل از Touch

اصل مهم:

Do not assume isolation. Verify it.

اشتباه در Verification می‌تواند کل فرایند LOTO را بی‌اثر کند.

چند منبع انرژی

یک تجهیز ممکن است فقط یک Lockout Point نداشته باشد.

مثلاً دستگاهی ممکن است:

برق
هوای فشرده
هیدرولیک
گرانش

داشته باشد.

همه باید در Energy Control Procedure مشخص شوند.

Energy Control Procedure

برای تجهیزات پیچیده بهتر است روش مکتوب مشخصی وجود داشته باشد.

این روش می‌تواند شامل:

Equipment ID
Energy Sources
Isolation Points
Stored Energy
Verification Method
Restart Steps

باشد.

Machine-Specific LOTO

روش عمومی به‌تنهایی همیشه کافی نیست.

تجهیزات پیچیده بهتر است Machine-Specific LOTO Procedure داشته باشند.

فرد باید بداند دقیقاً:

کدام Breaker
کدام Valve
کدام Disconnect
کدام Blocking Point

استفاده شود.

عکس و Diagram

استفاده از:

تصاویر
شماره نقاط
Line Diagram
P&ID

می‌تواند احتمال خطا در Isolation را کاهش دهد.

Group LOTO چیست؟

وقتی چند نفر هم‌زمان روی یک تجهیز کار می‌کنند، باید حفاظت همه افراد حفظ شود.

یکی از روش‌ها استفاده از:

Group LOTO

است.

در این سیستم هر فرد باید به‌نوعی کنترل شخصی خود را بر ایزولاسیون حفظ کند.

Lock Box

در برخی Group LOTOها از Lock Box استفاده می‌شود.

برای مثال:

Isolation اصلی انجام می‌شود.
کلیدهای Locks اصلی داخل Lock Box قرار می‌گیرند.
هر عضو گروه Personal Lock خود را روی Box نصب می‌کند.

تا زمانی که Lock افراد روی Box است، سیستم نباید قابل بازگشت به سرویس باشد.

Hasp

Lockout Hasp اجازه می‌دهد چند نفر روی یک Isolation Point قفل شخصی نصب کنند.

این روش در فعالیت‌های کوچک‌تر می‌تواند کاربردی باشد.

Group LOTO و مسئول گروه

وجود Group Leader به این معنی نیست که سایر افراد دیگر نیاز به حفاظت شخصی ندارند.

سیستم باید اطمینان دهد همه اعضای گروه به‌طور مناسب تحت حفاظت هستند.

Shift Change

تعویض شیفت یکی از نقاط حساس LOTO است.

اگر کار تمام نشده باشد اما فرد شیفت قبلی محل را ترک کند، حفاظت نباید از بین برود.

باید روش مشخصی برای:

Transfer
Handover
Lock Replacement

وجود داشته باشد.

چرا Shift Change پرخطر است؟

زیرا ممکن است:

Lock برداشته شود.
فرد جدید تصور کند تجهیز آماده است.
وضعیت انرژی به‌درستی منتقل نشود.

بنابراین Handover باید رسمی و کنترل‌شده باشد.

Absent Employee Lock Removal

گاهی فردی محل را ترک می‌کند اما Lock او باقی می‌ماند.

نباید قفل او به‌صورت ساده بریده شود.

سازمان باید Procedure مشخصی برای Removal داشته باشد که شامل بررسی‌هایی مانند:

تأیید عدم حضور فرد
تلاش برای تماس
اطمینان از ایمنی تجهیز
اطلاع‌رسانی به فرد

باشد.

Contractor LOTO

وقتی پیمانکار روی تجهیز کار می‌کند، باید هماهنگی روشنی بین:

Site
Contractor

وجود داشته باشد.

هر طرف باید بداند:

چه کسی Isolation را انجام می‌دهد؟
چه کسی Verification می‌کند؟
Locks چگونه مدیریت می‌شوند؟
Handover چگونه است؟

Multiple Contractors

اگر چند پیمانکار روی یک سیستم کار کنند، پیچیدگی بیشتر می‌شود.

در این شرایط یک Coordination System قوی ضروری است.

LOTO در سیستم‌های فرایندی

در تجهیزات فرایندی ممکن است فقط بستن یک Valve کافی نباشد.

بسته به ریسک ممکن است روش‌هایی مانند:

Double Block and Bleed
Blind/Spade
Disconnect
Drain
Purge

لازم شوند.

سطح Isolation باید بر اساس Hazard تعیین شود.

Line Breaking

اگر قرار است Line یا Pipe باز شود، باید قبل از آن بررسی شود:

فشار صفر است؟
ماده تخلیه شده؟
دما مناسب است؟
احتمال Re-Pressurization وجود ندارد؟
ماده خطرناک باقی نمانده؟

Lockout و Permit to Work

LOTO ممکن است بخشی از یک سیستم بزرگ‌تر مانند:

Permit to Work

باشد.

مثلاً Maintenance Permit می‌تواند نیازمند تأیید Isolation قبل از شروع کار باشد.

اما Permit به‌تنهایی جایگزین Isolation فیزیکی نیست.

LOTO و Confined Space

در ورود به فضای بسته ممکن است تجهیزاتی وجود داشته باشند که باید قبل از ورود:

ایزوله
قفل
Blind

شوند.

مثلاً Agitator داخل مخزن.

LOTO و Machine Guarding

در عملیات عادی:

Guarding

از تماس با خطر جلوگیری می‌کند.

در Maintenance:

LOTO

از حرکت یا آزاد شدن انرژی جلوگیری می‌کند.

این دو سیستم جایگزین هم نیستند.

Restart بعد از اتمام کار

بازگرداندن تجهیز به سرویس نیز باید کنترل‌شده باشد.

نباید صرفاً همه Locks را برداشت و Start کرد.

قبل از Restart

باید بررسی شود:

ابزارها خارج شده‌اند.
قطعات نصب شده‌اند.
Guards سر جای خود هستند.
افراد از محدوده خطر خارج شده‌اند.
کار تکمیل شده است.
Equipment Ready است.

Removal of Locks

هر فرد معمولاً باید Personal Lock خودش را بردارد.

این اصل باعث می‌شود هیچ‌کس بدون اطلاع او حفاظت شخصی‌اش را حذف نکند.

Notification قبل از Startup

افراد مرتبط باید بدانند تجهیز قرار است دوباره فعال شود.

خصوصاً:

اپراتورها
تعمیرکاران
افراد اطراف تجهیز

Controlled Re-Energization

گاهی در حین تعمیر لازم است دستگاه موقتاً برای:

Testing
Positioning

برق‌دار شود.

این مرحله باید بسیار کنترل‌شده باشد.

معمولاً:

افراد و ابزار خارج می‌شوند.
Guards/شرایط لازم بررسی می‌شوند.
Locks طبق Procedure برداشته می‌شوند.
Test انجام می‌شود.
تجهیز دوباره Shutdown می‌شود.
LOTO مجدداً اعمال می‌شود.

Temporary Energization

این حالت نباید باعث شود LOTO به‌طور غیررسمی کنار گذاشته شود.

هر بار Re-Energization باید تحت روش تعریف‌شده باشد.

LOTO Devices

تجهیزات LOTO می‌توانند شامل:

Padlock
Hasp
Breaker Lockout
Valve Lockout
Cable Lockout
Plug Lockout
Lock Box

باشند.

نوع Device باید با Isolation Point سازگار باشد.

رنگ قفل‌ها

برخی سازمان‌ها از Color Coding برای نقش‌های مختلف استفاده می‌کنند.

مثلاً:

Personal
Operations
Contractor

اما رنگ به‌تنهایی کافی نیست.

قفل باید به فرد یا نقش مشخص قابل ردیابی باشد.

Tags باید خوانا باشند

Tag باید:

واضح
مقاوم
قابل شناسایی

باشد.

اطلاعات مبهم یا Tag آسیب‌دیده می‌تواند ارتباط را مختل کند.

Common LOTO Failure: Wrong Isolation Point

یکی از خطرناک‌ترین خطاها این است که فرد Lock را روی تجهیز اشتباه نصب کند.

مثلاً دو Breaker مشابه کنار هم قرار دارند.

به همین دلیل:

Clear Identification

اهمیت زیادی دارد.

Equipment Labeling

تطابق نام و شماره روی:

Machine
MCC
Breaker
Valve
Procedure

باید بررسی شود.

Mismatch می‌تواند باعث Isolation اشتباه شود.

تغییرات سیستم

اگر تجهیزات یا لوله‌کشی تغییر کنند، Procedure LOTO نیز باید بازنگری شود.

برای مثال:

Valve جدید
Motor جدید
Bypass Line
تغییر MCC

ممکن است Isolation Points را تغییر دهند.

این موضوع با Management of Change مرتبط است.

Periodic Inspection

برنامه LOTO باید دوره‌ای بررسی شود.

هدف این است که مشخص شود:

Procedures درست هستند.
کارکنان روش را رعایت می‌کنند.
تجهیزات تغییر نکرده‌اند.
نقاط Isolation صحیح‌اند.

مشاهده میدانی

Audit فقط بررسی فرم‌ها نیست.

بهتر است مشاهده شود کارکنان در عمل:

چگونه Shutdown می‌کنند.
چه چیزی را Lock می‌کنند.
چگونه Verify می‌کنند.

Training

Authorized Employees باید آموزش بیشتری نسبت به سایر کارکنان دریافت کنند.

آنها باید:

انواع انرژی را بشناسند.
Isolation Points را تشخیص دهند.
Stored Energy را کنترل کنند.
Verification را انجام دهند.

Training برای Affected Employees

Affected Employees باید بدانند:

چرا دستگاه Lockout شده است.
نباید آن را Start کنند.
نباید Lock یا Tag را بردارند.

Retraining

اگر:

Procedure تغییر کند.
Equipment تغییر کند.
Audit مشکل نشان دهد.
رفتار ناایمن مشاهده شود.

ممکن است Retraining لازم باشد.

Stop Button به جای LOTO

یکی از شایع‌ترین اشتباهات:

«دستگاه خاموشه، فقط سریع درستش می‌کنم.»

این طرز فکر خطرناک است.

ممکن است شخص دیگری دکمه Start را بزند یا سیستم به‌صورت خودکار فعال شود.

PLC و Automatic Start

ماشین‌های مدرن ممکن است تحت فرمان:

PLC
Sensor
Remote Control
Automatic Sequence

باشند.

بنابراین حتی اگر اپراتور محلی حضور نداشته باشد، Restart ممکن است از جای دیگری رخ دهد.

Remote Start

اگر تجهیز قابلیت Remote Start دارد، این موضوع باید در LOTO Assessment دیده شود.

صرف خاموش کردن Local Panel کافی نیست.

مثال عملی

فرض کنید تعمیرکار می‌خواهد داخل یک Conveyor گیرکردگی را رفع کند.

Conveyor دارای:

موتور الکتریکی
سیستم گرانشی بار
قابلیت Remote Start

است.

روش ضعیف:

Stop را فشار بدهد و وارد Conveyor شود.

روش بهتر:

اطلاع‌رسانی
Shutdown
قطع و Lock منبع برق
کنترل Remote Start
تخلیه یا مهار بار
بررسی Stored Energy
Verification
شروع کار

مثال دوم: Hydraulic Press

در Hydraulic Press فقط قطع برق کافی نیست.

باید بررسی شود:

Hydraulic Pressure
Ram Position
Gravity
Stored Pressure

آیا کنترل شده‌اند یا نه.

ممکن است Blocking مکانیکی نیز لازم باشد.

LOTO Procedure باید ساده باشد

روش باید آن‌قدر واضح باشد که کارکنان در شرایط واقعی بتوانند آن را اجرا کنند.

Procedure بسیار پیچیده یا نامشخص می‌تواند باعث Shortcut شود.

ولی ساده‌سازی نباید خطر را حذف کند

ساده بودن به معنی ناقص بودن نیست.

Procedure باید تمام Energy Sources واقعی را پوشش دهد.

Culture و Production Pressure

یکی از دلایل شکست LOTO فشار تولید است.

مثلاً:

«فقط دو دقیقه طول می‌کشه.»

اما بسیاری از فعالیت‌های خطرناک دقیقاً در همین تعمیرات کوتاه رخ می‌دهند.

Short Task Exception؟

کوتاه بودن زمان کار به‌تنهایی به معنی ایمن بودن بدون LOTO نیست.

ریسک باید بر اساس Exposure to Hazardous Energy ارزیابی شود، نه فقط مدت کار.

اشتباهات رایج

۱. خاموش کردن به جای Isolation

Stop Button انرژی را حذف نمی‌کند.

۲. فراموش کردن Stored Energy

فشار یا گرانش باقی می‌ماند.

۳. Verify نکردن

فرد فرض می‌کند Lockout صحیح است.

۴. یک Lock برای چند نفر

کنترل شخصی افراد از بین می‌رود.

۵. برداشتن Lock فرد دیگر

بدون Procedure مشخص انجام می‌شود.

۶. عدم کنترل Shift Change

حفاظت بین شیفت‌ها قطع می‌شود.

۷. Procedure قدیمی

تجهیز تغییر کرده اما LOTO به‌روزرسانی نشده است.

۸. تمرکز فقط روی برق

Hydraulic، Pneumatic و Gravity فراموش می‌شوند.

چک‌لیست LOTO

جمع‌بندی

LOTO فقط نصب یک قفل روی یک Breaker نیست.

یک سیستم کامل باید این مسیر را پوشش دهد:

Identify Energy → Shut Down → Isolate → Lock/Tag → Release Stored Energy → Verify → Perform Work → Restore Safely

مهم‌ترین مرحله‌ای که نباید فراموش شود:

Verification

است.

چون قفل نصب‌شده لزوماً به معنی Isolation صحیح نیست.

اصل نهایی:

قبل از اینکه دست، بدن یا ابزار وارد محدوده خطر شود، باید مطمئن شوید انرژی خطرناک نه فقط خاموش، بلکه واقعاً ایزوله و کنترل شده است.

و یک قاعده مهم دیگر:

هر فردی که در معرض خطر قرار دارد باید مطمئن باشد حفاظت او بدون اطلاع و کنترل خودش از بین نمی‌رود.

نویسنده : مدیر 1 آموزش تخصصی HSE

ثبت بازخورد