دوره PPE-209 (Professional)

استاندارد EN 175

تجهیزات حفاظت از چشم و صورت در عملیات جوشکاری و فرآیندهای مشابه

فصل اول

مبانی حفاظت از چشم و صورت در جوشکاری و معرفی استاندارد EN 175

---

اهداف یادگیری

در پایان این فصل، فراگیر قادر خواهد بود:

• دامنه کاربرد استاندارد EN 175 را توضیح دهد.

• تفاوت میان EN 169، EN 175 و EN 379 را تشریح کند.

• مخاطرات فیزیکی و حرارتی عملیات جوشکاری را تحلیل نماید.

• انواع تجهیزات حفاظت از چشم و صورت را شناسایی کند.

• الزامات اولیه انتخاب ماسک و محافظ صورت را بر اساس ارزیابی ریسک بیان نماید.

---

1. مقدمه

عملیات جوشکاری علاوه بر تولید تابش‌های زیان‌آور، با خطرات متعددی مانند جرقه، فلز مذاب، ذرات پرتاب‌شونده، گرما، دود و تماس مکانیکی همراه است. در نتیجه، استفاده از یک فیلتر مناسب به‌تنهایی کافی نیست؛ فیلتر باید در یک تجهیز حفاظت از چشم و صورت نصب شود که بتواند در برابر این مخاطرات نیز محافظت ایجاد کند.

استاندارد EN 175 الزامات طراحی، ساخت و عملکرد این تجهیزات را تعیین می‌کند.

---

2. هدف استاندارد EN 175

این استاندارد الزامات مربوط به تجهیزات نگهدارنده فیلترها و محافظ‌های مورد استفاده در عملیات جوشکاری و فرآیندهای مشابه را مشخص می‌کند.

اهداف اصلی عبارت‌اند از:

• حفاظت از چشم و صورت در برابر جرقه و فلز مذاب

• محافظت در برابر ذرات پرتاب‌شونده

• ایجاد محل مناسب برای نصب فیلترهای استاندارد

• فراهم کردن میدان دید مناسب

• حفظ پایداری تجهیز هنگام کار

---

3. دامنه کاربرد

استاندارد EN 175 برای تجهیزاتی به‌کار می‌رود که در فرآیندهای زیر استفاده می‌شوند:

• جوشکاری قوس الکتریکی

• جوشکاری MIG/MAG

• جوشکاری TIG

• جوشکاری زیرپودری

• برش پلاسما

• برش با قوس

• سایر فرآیندهای مشابه که جرقه، فلز مذاب یا تابش شدید تولید می‌کنند

---

4. مخاطراتی که EN 175 پوشش می‌دهد

برخلاف EN 169 که بر ویژگی‌های فیلتر تمرکز دارد، EN 175 بر حفاظت مکانیکی و حرارتی تجهیزات تأکید می‌کند.

مهم‌ترین مخاطرات عبارت‌اند از:

مخاطرات مکانیکی

• پرتاب ذرات

• برخورد اجسام کوچک

• جرقه‌های فلزی

مخاطرات حرارتی

• فلز مذاب

• پاشش سرباره

• گرمای تابشی

• تماس با سطوح داغ

مخاطرات نوری

تجهیز باید امکان نصب فیلتر مناسب مطابق EN 169 یا EN 379 را فراهم کند تا از چشم در برابر UV، نور مرئی شدید و IR نیز محافظت شود.

---

5. انواع تجهیزات تحت پوشش

استاندارد EN 175 انواع مختلفی از تجهیزات را شامل می‌شود:

ماسک دستی (Hand Shield)

• مناسب برای برخی کاربردهای خاص

• نیازمند در دست گرفتن توسط کاربر

• آزادی عمل کمتر

ماسک سرپوش (Head-mounted Welding Helmet)

• متداول‌ترین نوع در صنایع

• امکان تنظیم روی سر

• مناسب برای استفاده طولانی‌مدت

محافظ صورت ویژه جوشکاری

• برای برخی فرآیندها یا کاربردهای خاص

• قابلیت ترکیب با سایر تجهیزات حفاظت فردی

---

6. ارتباط EN 175 با سایر استانداردها

استاندارد	موضوع
EN 166	الزامات عمومی تجهیزات حفاظت از چشم
EN 169	فیلترهای جوشکاری
EN 175	ماسک‌ها و تجهیزات نگهدارنده فیلتر
EN 379	فیلترهای خودتیره‌شونده
ISO 16321	استاندارد بین‌المللی حفاظت از چشم و صورت

---

7. معیارهای اولیه انتخاب تجهیزات

در انتخاب ماسک یا محافظ صورت باید موارد زیر بررسی شود:

• نوع فرآیند جوشکاری

• شدت تابش

• احتمال پاشش فلز مذاب

• مدت استفاده

• راحتی کاربر

• وزن تجهیز

• میدان دید

• قابلیت تنظیم هدگیر

• سازگاری با کلاه ایمنی، ماسک تنفسی و محافظ شنوایی

---

8. مسئولیت‌های کارفرما

کارفرما باید:

• ارزیابی ریسک عملیات جوشکاری را انجام دهد.

• تجهیزات مطابق استانداردهای مرتبط تهیه کند.

• آموزش لازم را به کارکنان ارائه دهد.

• بازرسی و نگهداری تجهیزات را برنامه‌ریزی کند.

• تجهیزات معیوب را به‌موقع از سرویس خارج نماید.

---

9. مطالعه موردی

تعمیرات مخزن تحت فشار

در یک پروژه تعمیراتی، یکی از جوشکاران از ماسکی استفاده می‌کرد که قسمت پایینی صورت را به‌خوبی پوشش نمی‌داد. در حین کار، پاشش فلز مذاب باعث سوختگی ناحیه گردن شد.

تحلیل حادثه

بررسی‌ها نشان داد:

• انتخاب ماسک صرفاً بر اساس قیمت انجام شده بود.

• ارزیابی ریسک به خطر پاشش فلز مذاب توجه کافی نداشت.

• دستورالعمل انتخاب تجهیزات کامل نبود.

اقدامات اصلاحی

• بازنگری معیارهای خرید تجهیزات

• انتخاب ماسک با پوشش مناسب‌تر

• آموزش کاربران

• بازبینی دستورالعمل‌های HSE

---

10. اشتباهات رایج

• تصور اینکه هر ماسک جوشکاری برای همه فرآیندها مناسب است.

• استفاده از تجهیزات فاقد استاندارد یا آسیب‌دیده.

• نادیده گرفتن راحتی و قابلیت تنظیم ماسک.

• بی‌توجهی به سازگاری ماسک با سایر PPE.

• عدم بررسی پوشش کامل صورت و گردن.

---

جمع‌بندی فصل

استاندارد EN 175 مکمل ضروری EN 169 است و تضمین می‌کند که فیلترهای جوشکاری در تجهیزی ایمن، مقاوم و مناسب نصب شوند. انتخاب صحیح ماسک یا محافظ صورت نه‌تنها از چشم، بلکه از صورت، گردن و بخش‌هایی از سر در برابر مخاطرات مکانیکی، حرارتی و نوری محافظت می‌کند. بنابراین، موفقیت برنامه حفاظت از چشم و صورت در عملیات جوشکاری، وابسته به رعایت هم‌زمان الزامات EN 169 و EN 175 است.

---

پرسش‌های تحلیلی

1. چرا استفاده از یک فیلتر استاندارد بدون ماسک مناسب، حفاظت کامل ایجاد نمی‌کند؟

2. چه عواملی در انتخاب نوع ماسک جوشکاری برای محیط‌های صنعتی مؤثر هستند؟

3. چگونه می‌توان سازگاری ماسک جوشکاری با سایر تجهیزات حفاظت فردی را ارزیابی کرد؟

4. در یک پروژه جوشکاری در ارتفاع، چه ویژگی‌های اضافی برای انتخاب ماسک اهمیت پیدا می‌کند؟

---

عالی. اکنون وارد فصل دوم می‌شویم؛ مهم‌ترین بخش فنی استاندارد EN 175. در این فصل، الزامات طراحی، عملکرد و آزمون تجهیزات حفاظت از چشم و صورت برای جوشکاری بررسی می‌شود. این محتوا با رویکرد Professional و مناسب کارشناسان HSE، بازرسان فنی، مسئولان خرید و ممیزان تدوین شده است.

---

فصل دوم

الزامات طراحی، عملکرد، آزمون و نشانه‌گذاری تجهیزات مطابق استاندارد EN 175

---

اهداف یادگیری

در پایان این فصل، فراگیر قادر خواهد بود:

• الزامات طراحی تجهیزات مطابق EN 175 را تفسیر کند.

• ویژگی‌های عملکردی ماسک‌ها و محافظ‌های صورت را ارزیابی نماید.

• نشانه‌گذاری تجهیزات را بررسی و تحلیل کند.

• معیارهای پذیرش تجهیزات در خرید و بازرسی را به‌کار گیرد.

• نقش آزمون‌های عملکردی در تضمین ایمنی را توضیح دهد.

---

1. فلسفه طراحی در استاندارد EN 175

هدف استاندارد EN 175 تنها تولید یک ماسک مقاوم نیست؛ بلکه طراحی تجهیز باید به گونه‌ای باشد که:

• از چشم، صورت و بخش‌هایی از گردن محافظت کند.

• امکان نصب صحیح فیلترهای استاندارد را فراهم سازد.

• میدان دید مناسب ایجاد کند.

• استفاده طولانی‌مدت را بدون ایجاد خستگی بیش از حد امکان‌پذیر سازد.

• با سایر تجهیزات حفاظت فردی سازگار باشد.

---

2. الزامات طراحی

یک تجهیز مطابق EN 175 باید ویژگی‌های زیر را داشته باشد:

پوشش حفاظتی مناسب

تجهیز باید نواحی در معرض خطر را در برابر:

• جرقه

• ذرات داغ

• فلز مذاب

• تابش قوس

پوشش دهد.

استحکام مکانیکی

ساختار ماسک باید در برابر ضربه‌های متعارف محیط کار مقاومت کافی داشته باشد و تغییر شکل یا شکستگی آن باعث کاهش حفاظت نشود.

مقاومت حرارتی

مواد سازنده باید در برابر حرارت ناشی از عملیات جوشکاری تغییر شکل قابل‌توجه نداشته باشند و خواص حفاظتی خود را حفظ کنند.

---

3. الزامات ارگونومیک

طراحی مناسب نقش مهمی در پذیرش تجهیزات توسط کاربران دارد. مهم‌ترین ویژگی‌های ارگونومیک عبارت‌اند از:

• وزن مناسب

• توزیع یکنواخت وزن روی سر

• قابلیت تنظیم هدگیر

• تعادل مناسب هنگام حرکت

• عدم ایجاد فشار بیش از حد بر پیشانی یا گردن

• سهولت بالا و پایین بردن ماسک (در مدل‌های متحرک)

---

4. میدان دید

یکی از اهداف EN 175 حفظ میدان دید مناسب است.

طراحی ماسک نباید:

• دید اپراتور را به‌طور غیرضروری محدود کند.

• نقاط کور گسترده ایجاد نماید.

• انجام عملیات دقیق را دشوار سازد.

البته افزایش میدان دید نباید به قیمت کاهش سطح حفاظت تمام شود؛ طراحی باید بین دید مناسب و حفاظت مؤثر تعادل برقرار کند.

---

5. سازگاری با فیلترها

تجهیز باید امکان نصب صحیح فیلترهای مطابق استانداردهای مرتبط را فراهم کند.

نکات مهم:

• فیلتر باید بدون لقی نصب شود.

• امکان تعویض آسان فیلتر وجود داشته باشد.

• محل نصب نباید موجب آسیب به فیلتر شود.

• استفاده از فیلترهای نامتناسب با ابعاد یا طراحی ماسک مجاز نیست.

---

6. سازگاری با سایر تجهیزات حفاظت فردی

در بسیاری از محیط‌های صنعتی، جوشکار هم‌زمان از تجهیزات زیر استفاده می‌کند:

• کلاه ایمنی

• ماسک تنفسی

• گوشی یا ایرماف

• لباس مقاوم در برابر حرارت

ماسک جوشکاری باید بدون ایجاد تداخل با این تجهیزات قابل استفاده باشد.

---

7. نشانه‌گذاری تجهیزات

تجهیزات مطابق EN 175 باید دارای نشانه‌گذاری خوانا و بادوام باشند.

این اطلاعات معمولاً شامل موارد زیر است:

• نام یا علامت تولیدکننده

• شماره یا مدل تجهیز

• استاندارد یا استانداردهای مورد انطباق

• اطلاعات لازم برای شناسایی محصول

در ممیزی‌های HSE، خوانا بودن این نشانه‌ها یکی از معیارهای مهم ارزیابی است.

---

8. آزمون‌های عملکردی

پیش از عرضه به بازار، تجهیزات مطابق EN 175 باید آزمون‌هایی را برای ارزیابی عملکرد خود پشت سر بگذارند. این آزمون‌ها با هدف اطمینان از موارد زیر انجام می‌شوند:

• استحکام مکانیکی

• مقاومت در برابر شرایط کاری

• دوام اتصالات

• عملکرد صحیح نگهدارنده فیلتر

• حفظ شکل و خواص حفاظتی در شرایط استفاده معمول

---

9. معیارهای پذیرش در خرید

کارشناسان خرید و HSE باید هنگام انتخاب تجهیزات به موارد زیر توجه کنند:

معیار	اهمیت
انطباق با EN 175	بسیار زیاد
کیفیت ساخت	بسیار زیاد
سازگاری با EN 169 یا EN 379	بسیار زیاد
ارگونومی	زیاد
وزن	زیاد
قابلیت تنظیم	زیاد
تأمین قطعات یدکی	متوسط تا زیاد
خدمات پس از فروش	متوسط

---

10. مطالعه موردی

کارخانه ساخت سازه‌های فلزی

در یک کارخانه، جوشکاران از ماسک‌هایی استفاده می‌کردند که هدگیر آن‌ها پس از چند ماه استفاده شل می‌شد. در نتیجه، هنگام کار ماسک به‌درستی در جای خود قرار نمی‌گرفت و اپراتور ناچار بود مرتباً آن را تنظیم کند.

پیامدها

• افزایش خستگی

• کاهش تمرکز

• احتمال قرار گرفتن چشم در معرض تابش

• کاهش بهره‌وری

اقدامات اصلاحی

• انتخاب تجهیزات با کیفیت ساخت بالاتر

• تعریف دوره‌های بازرسی برای هدگیر

• تعویض قطعات فرسوده پیش از خرابی کامل

• آموزش کاربران برای گزارش نقص تجهیزات

---

11. خطاهای رایج

• انتخاب ماسک صرفاً بر اساس قیمت.

• استفاده از ماسک بدون توجه به سازگاری با فیلتر.

• نادیده گرفتن راحتی و ارگونومی.

• استفاده از تجهیزات با هدگیر آسیب‌دیده.

• عدم بررسی نشانه‌گذاری و مستندات فنی.

---

جمع‌بندی فصل

استاندارد EN 175 تنها به مقاومت فیزیکی تجهیزات محدود نمی‌شود؛ بلکه مجموعه‌ای از الزامات طراحی، ارگونومی، میدان دید، سازگاری با فیلترها و سایر تجهیزات حفاظت فردی را در بر می‌گیرد. رعایت این الزامات باعث افزایش ایمنی، کاهش خستگی کاربر و بهبود کیفیت عملیات جوشکاری می‌شود.

---

تمرین تخصصی

در یک واحد جوشکاری که کارکنان به‌صورت هم‌زمان از کلاه ایمنی، ماسک تنفسی نیم‌صورت و گوشی حفاظتی استفاده می‌کنند:

1. معیارهای انتخاب ماسک جوشکاری را تعیین کنید.

2. مشکلات احتمالی ناشی از ناسازگاری تجهیزات را شناسایی نمایید.

3. یک چک‌لیست پذیرش تجهیزات جدید تدوین کنید.

4. پیشنهادهایی برای افزایش راحتی کاربران بدون کاهش سطح حفاظت ارائه دهید.

---

منابع تخصصی

• EN 175 – Equipment for Eye and Face Protection During Welding

• EN 166 – Personal Eye Protection – Specifications

• EN 169 – Welding Filters

• EN 379 – Automatic Welding Filters

• ISO 16321 – Eye and Face Protection for Occupational Use

---

فصل سوم

بازرسی، نگهداری، مدیریت چرخه عمر و الزامات اجرایی تجهیزات حفاظت از چشم و صورت

---

اهداف یادگیری

در پایان این فصل، فراگیر قادر خواهد بود:

• برنامه بازرسی روزانه، دوره‌ای و سالانه تجهیزات را طراحی کند.

• معیارهای خروج از سرویس تجهیزات را تعیین نماید.

• چرخه عمر ماسک‌های جوشکاری را مدیریت کند.

• روش‌های صحیح نگهداری و انبارش تجهیزات را اجرا نماید.

• خرابی‌های متداول تجهیزات را تحلیل و اقدامات اصلاحی مناسب پیشنهاد کند.

• برنامه مستندسازی و ردیابی تجهیزات را در سازمان پیاده‌سازی نماید.

---

1. اهمیت بازرسی تجهیزات

حتی اگر یک ماسک مطابق استاندارد EN 175 تولید شده باشد، در صورت فرسودگی، شکستگی یا نگهداری نامناسب، توانایی حفاظت خود را از دست خواهد داد.

بازرسی منظم باعث می‌شود:

• نقص‌ها پیش از وقوع حادثه شناسایی شوند.

• عمر مفید تجهیزات افزایش یابد.

• هزینه‌های تعمیر و جایگزینی کاهش یابد.

• انطباق با الزامات HSE و استانداردهای مدیریتی حفظ شود.

---

2. انواع بازرسی

الف) بازرسی قبل از استفاده (Pre-use Inspection)

این بازرسی باید توسط کاربر و پیش از هر شیفت انجام شود.

موارد کنترل:

• سلامت پوسته ماسک

• عدم وجود ترک، شکستگی یا تغییر شکل

• سالم بودن لنز محافظ و فیلتر

• تمیزی سطح لنز

• عملکرد صحیح مکانیزم بالا و پایین رفتن ماسک

• سلامت هدگیر و بندهای تنظیم

• خوانا بودن نشانه‌گذاری

در ماسک‌های خودتیره‌شونده، عملکرد صحیح حسگرها و منبع تغذیه نیز باید بررسی شود.

---

ب) بازرسی دوره‌ای

توسط مسئول HSE یا فرد آموزش‌دیده انجام می‌شود.

موارد ارزیابی:

• وضعیت کلی تجهیز

• استحکام اتصالات

• عملکرد قطعات متحرک

• کیفیت دید از طریق لنز

• وضعیت قطعات قابل تعویض

• ثبت نتایج در سوابق بازرسی

تناوب این بازرسی بر اساس شدت استفاده و شرایط محیط کار تعیین می‌شود.

---

ج) بازرسی ویژه

در شرایط زیر باید بازرسی ویژه انجام شود:

• پس از برخورد شدید یا سقوط ماسک

• پس از تماس با مواد شیمیایی خورنده

• پس از مواجهه با حرارت غیرعادی

• پس از انجام تعمیرات

• قبل از استفاده مجدد از تجهیزات انبارشده برای مدت طولانی

---

3. نگهداری صحیح تجهیزات

نگهداری مناسب از عوامل اصلی افزایش عمر مفید تجهیزات است.

تمیزکاری

• استفاده از پارچه نرم و بدون پرز

• استفاده از محلول‌های توصیه‌شده توسط سازنده

• خودداری از استفاده از مواد ساینده یا حلال‌های قوی

• پاک کردن جرقه‌ها و ذرات فلزی پس از پایان کار

انبارش

• نگهداری در محیط خشک و تمیز

• دور از تابش مستقیم خورشید

• دور از منابع حرارتی

• جلوگیری از قرار گرفتن اجسام سنگین روی ماسک

• استفاده از کیف یا جعبه محافظ برای حمل و نگهداری

---

4. مدیریت چرخه عمر تجهیزات

چرخه عمر یک ماسک جوشکاری شامل مراحل زیر است:

1. انتخاب و خرید

2. پذیرش و ثبت

3. تخصیص به کاربر

4. آموزش استفاده

5. بازرسی و نگهداری

6. تعمیر یا تعویض قطعات

7. خروج از سرویس

8. امحا یا بازیافت (در صورت امکان)

وجود سوابق برای هر مرحله، امکان ردیابی وضعیت تجهیزات را فراهم می‌کند.

---

5. معیارهای خروج از سرویس

تجهیز باید در شرایط زیر از سرویس خارج شود:

• ترک یا شکستگی پوسته

• تغییر شکل ناشی از حرارت

• عدم عملکرد صحیح مکانیزم نگهدارنده

• آسیب به هدگیر که قابل تعمیر نباشد

• لنز یا فیلتر آسیب‌دیده که کیفیت دید را مختل کند

• از بین رفتن نشانه‌گذاری‌های اصلی

• هر نقصی که ایمنی کاربر را کاهش دهد

خروج از سرویس باید مستند و همراه با جایگزینی تجهیز مناسب باشد.

---

6. خرابی‌های متداول و اقدامات اصلاحی

خرابی	علت محتمل	اقدام اصلاحی
شل شدن هدگیر	استفاده طولانی، فرسودگی	تنظیم یا تعویض هدگیر
خراش شدید لنز	تمیزکاری نامناسب، تماس با اجسام سخت	تعویض لنز محافظ
شکستگی پوسته	ضربه یا سقوط	خروج از سرویس و جایگزینی
کاهش دید	آلودگی یا آسیب لنز	تمیزکاری یا تعویض
اختلال در فیلتر خودتیره‌شونده	خرابی حسگر یا باتری	آزمون عملکرد، تعمیر یا تعویض

---

7. مستندسازی تجهیزات

برای هر تجهیز، پیشنهاد می‌شود اطلاعات زیر ثبت شود:

• کد یا شماره شناسایی

• مدل و سازنده

• تاریخ خرید

• تاریخ اولین استفاده

• نتایج بازرسی‌ها

• تعمیرات انجام‌شده

• تعویض قطعات

• تاریخ خروج از سرویس

این اطلاعات در ممیزی‌های HSE و سیستم‌های مدیریت دارایی بسیار ارزشمند هستند.

---

8. مطالعه موردی

پروژه ساخت اسکلت فلزی

در یک پروژه عمرانی، چندین جوشکار از ماسک‌هایی استفاده می‌کردند که لنزهای آن‌ها به‌شدت خراشیده شده بود. کاربران برای جبران کاهش دید، ماسک را در حین کار بالا می‌زدند و در معرض تابش مستقیم قوس قرار می‌گرفتند.

تحلیل

بررسی نشان داد:

• برنامه تعویض لنز وجود نداشت.

• قطعات یدکی به‌موقع تأمین نشده بود.

• کاربران آموزش کافی درباره خطرات این اقدام ندیده بودند.

• بازرسی‌های دوره‌ای به‌طور منظم انجام نمی‌شد.

اقدامات اصلاحی

• تعریف دوره تعویض لنزهای محافظ

• ایجاد موجودی قطعات یدکی

• آموزش مجدد کاربران

• افزایش دفعات بازرسی در پروژه‌های سنگین

---

9. نقش سرپرست و مسئول HSE

سرپرست کارگاه باید:

• استفاده صحیح از تجهیزات را کنترل کند.

• نقص‌ها را گزارش دهد.

• از استفاده از تجهیزات معیوب جلوگیری نماید.

مسئول HSE باید:

• برنامه بازرسی و نگهداری را تدوین کند.

• آموزش‌های لازم را برگزار نماید.

• سوابق را کنترل و تحلیل کند.

• اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه را پیگیری نماید.

---

10. چک‌لیست بازرسی روزانه

مورد	وضعیت
پوسته ماسک سالم است	☐
هدگیر به‌درستی تنظیم می‌شود	☐
لنز محافظ تمیز و بدون خراش مؤثر است	☐
فیلتر سالم و مناسب فرآیند است	☐
قطعات متحرک عملکرد صحیح دارند	☐
نشانه‌گذاری‌ها خوانا هستند	☐
تجهیز با سایر PPE سازگار است	☐

---

جمع‌بندی فصل

اجرای الزامات استاندارد EN 175 تنها با خرید تجهیزات مناسب محقق نمی‌شود. یک سیستم مؤثر باید شامل بازرسی‌های منظم، نگهداری پیشگیرانه، مستندسازی، مدیریت چرخه عمر و خروج به‌موقع تجهیزات معیوب از سرویس باشد. این رویکرد، علاوه بر افزایش ایمنی، هزینه‌های ناشی از خرابی تجهیزات و حوادث شغلی را نیز کاهش می‌دهد.

---

تمرین تخصصی

در یک کارخانه با ۶۰ جوشکار:

1. برنامه بازرسی روزانه، هفتگی و ماهانه تجهیزات را طراحی کنید.

2. شاخص‌هایی برای ارزیابی عملکرد برنامه نگهداری پیشنهاد دهید.

3. فرآیند ثبت و ردیابی تجهیزات را ترسیم کنید.

4. دستورالعمل خروج از سرویس و جایگزینی تجهیزات را تدوین نمایید.

---

منابع تخصصی

• EN 175 – Equipment for Eye and Face Protection During Welding

• EN 166 – Personal Eye Protection – Specifications

• EN 169 – Welding Filters

• EN 379 – Automatic Welding Filters

• ISO 16321 – Eye and Face Protection for Occupational Use

• ISO 45001 – Occupational Health and Safety Management Systems

---

فصل چهارم

ممیزی تخصصی، مدیریت عملکرد، تحلیل حوادث و پیاده‌سازی استاندارد EN 175 در صنایع

---

اهداف یادگیری

در پایان این فصل، فراگیر قادر خواهد بود:

• ممیزی انطباق تجهیزات حفاظت از چشم و صورت را بر اساس الزامات EN 175 انجام دهد.

• علل ریشه‌ای حوادث مرتبط با تجهیزات جوشکاری را تحلیل کند.

• معیارهای فنی خرید و پذیرش تجهیزات را تدوین نماید.

• شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) برنامه حفاظت از چشم و صورت را تعریف و پایش کند.

• برنامه بهبود مستمر برای مدیریت تجهیزات حفاظت فردی در عملیات جوشکاری طراحی کند.

---

1. ممیزی تجهیزات مطابق EN 175

ممیزی تجهیزات حفاظت از چشم و صورت باید فراتر از بررسی ظاهری ماسک باشد و کل چرخه مدیریت تجهیزات را پوشش دهد.

محورهای اصلی ممیزی

• ارزیابی ریسک فرآیندهای جوشکاری

• انتخاب صحیح نوع ماسک و محافظ صورت

• انطباق تجهیزات با استانداردهای EN 175، EN 169 و در صورت نیاز EN 379

• وضعیت فیزیکی تجهیزات

• سازگاری با سایر تجهیزات حفاظت فردی

• آموزش کاربران

• برنامه بازرسی و نگهداری

• مستندسازی و سوابق تعمیرات

---

2. چرخه مدیریت تجهیزات

یک سیستم موفق حفاظت از چشم و صورت شامل هشت مرحله است:

1. شناسایی خطرات

2. ارزیابی ریسک

3. انتخاب تجهیزات مناسب

4. خرید از منابع معتبر

5. آموزش و تحویل به کاربران

6. بازرسی و نگهداری

7. ثبت سوابق و پایش عملکرد

8. خروج از سرویس و جایگزینی

هرگونه ضعف در این چرخه، احتمال بروز حادثه را افزایش می‌دهد.

---

3. شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI)

برای ارزیابی اثربخشی برنامه حفاظت از چشم و صورت می‌توان از شاخص‌های زیر استفاده کرد:

شاخص	هدف
درصد استفاده صحیح از ماسک جوشکاری	سنجش فرهنگ ایمنی
تعداد آسیب‌های چشم و صورت	ارزیابی اثربخشی برنامه
درصد تجهیزات معیوب کشف‌شده در بازرسی	ارزیابی کیفیت نگهداری
درصد کارکنان آموزش‌دیده	ارزیابی پوشش آموزشی
میانگین زمان تعویض تجهیزات معیوب	سنجش سرعت اقدامات اصلاحی
درصد بازرسی‌های انجام‌شده طبق برنامه	ارزیابی انضباط اجرایی

---

4. معیارهای خرید و پذیرش تجهیزات

در فرآیند خرید، تنها قیمت نباید ملاک تصمیم‌گیری باشد. معیارهای فنی عبارت‌اند از:

• انطباق با استاندارد EN 175

• سازگاری با فیلترهای EN 169 یا EN 379

• کیفیت مواد و ساخت

• ارگونومی و قابلیت تنظیم

• میدان دید مناسب

• وزن متناسب با مدت استفاده

• امکان تأمین قطعات یدکی

• خدمات پس از فروش و مستندات فنی

---

5. تحلیل حوادث (Root Cause Analysis)

مطالعه موردی اول

حادثه

در یک کارخانه ساخت سازه‌های فلزی، جوشکار هنگام انجام جوشکاری سقفی دچار سوختگی در ناحیه چانه و گردن شد.

یافته‌ها

• ماسک انتخاب‌شده پوشش کافی برای گردن نداشت.

• ارزیابی ریسک، وضعیت جوشکاری بالاسری را در نظر نگرفته بود.

• کاربران تنها بر اساس عادت از یک مدل ماسک برای تمام فرآیندها استفاده می‌کردند.

علل ریشه‌ای

• انتخاب نامناسب تجهیزات

• ضعف در ارزیابی ریسک

• نبود دستورالعمل انتخاب PPE متناسب با نوع عملیات

اقدامات اصلاحی

• بازنگری ارزیابی ریسک

• انتخاب ماسک با پوشش گسترده‌تر

• آموزش کاربران

• بازنگری دستورالعمل خرید

---

6. مطالعه موردی دوم

حادثه

در یک پروژه خطوط انتقال، چند کارگر از محدود بودن میدان دید شکایت داشتند و برای دید بهتر، ماسک را در حین کار کمی بالا می‌بردند.

نتایج بررسی

• مدل ماسک با نوع فعالیت تناسب نداشت.

• تنظیم هدگیر به‌درستی انجام نشده بود.

• لنزهای محافظ خراش‌های متعدد داشتند.

اقدامات اصلاحی

• تعویض لنزهای آسیب‌دیده

• تنظیم مجدد هدگیر

• انتخاب ماسک متناسب با نوع فعالیت

• آموزش عملی کاربران

---

7. چک‌لیست ممیزی

سؤال	بله	خیر
ارزیابی ریسک انجام شده است؟	☐	☐
نوع ماسک متناسب با فرآیند انتخاب شده است؟	☐	☐
فیلتر استاندارد نصب شده است؟	☐	☐
هدگیر سالم و قابل تنظیم است؟	☐	☐
تجهیزات با سایر PPE سازگار هستند؟	☐	☐
برنامه نگهداری اجرا می‌شود؟	☐	☐
سوابق بازرسی ثبت شده است؟	☐	☐
تجهیزات معیوب به‌موقع خارج از سرویس می‌شوند؟	☐	☐

---

8. سناریوی تصمیم‌گیری

وضعیت

در یک کارگاه تعمیرات صنعتی، جوشکاران از سه نوع ماسک مختلف استفاده می‌کنند. در بازرسی مشخص شده است که:

• برخی ماسک‌ها فاقد قطعات یدکی هستند.

• هدگیر تعدادی از ماسک‌ها فرسوده شده است.

• مدل‌های مختلف با کلاه ایمنی و ماسک تنفسی سازگاری یکسانی ندارند.

• نرخ تعویض لنزهای محافظ پایین است.

وظایف کارشناس HSE

1. وضعیت موجود را تحلیل کند.

2. تجهیزات را اولویت‌بندی نماید.

3. برنامه اصلاحی کوتاه‌مدت و بلندمدت تدوین کند.

4. معیارهای خرید تجهیزات آینده را بازنگری نماید.

5. شاخص‌های پایش عملکرد را تعریف کند.

---

9. آزمون جامع

سؤالات چهارگزینه‌ای

1. مهم‌ترین هدف استاندارد EN 175 چیست؟

الف) تعیین شماره تیرگی فیلتر
ب) تعیین الزامات طراحی و عملکرد تجهیزات حفاظت از چشم و صورت در جوشکاری ✅
ج) تعیین روش جوشکاری
د) تعیین نوع الکترود

2. در صورت ترک‌خوردگی پوسته ماسک، اقدام صحیح چیست؟

الف) استفاده تا پایان پروژه
ب) ترمیم موقت با چسب
ج) خروج از سرویس و جایگزینی تجهیز ✅
د) کاهش زمان استفاده

---

سؤالات تشریحی

1. تفاوت وظایف EN 169، EN 175 و EN 379 را توضیح دهید.

2. یک دستورالعمل بازرسی روزانه برای ماسک‌های جوشکاری تدوین کنید.

3. معیارهای انتخاب ماسک برای عملیات جوشکاری در فضای بسته را بیان نمایید.

4. سه شاخص عملکردی برای ارزیابی برنامه مدیریت تجهیزات پیشنهاد کنید.

---

جمع‌بندی نهایی دوره

استاندارد EN 175 چارچوبی جامع برای انتخاب، استفاده، بازرسی و مدیریت تجهیزات حفاظت از چشم و صورت در عملیات جوشکاری ارائه می‌دهد. این استاندارد زمانی بیشترین اثربخشی را خواهد داشت که همراه با الزامات EN 169 برای فیلترهای جوشکاری و EN 379 برای فیلترهای خودتیره‌شونده اجرا شود.

پیاده‌سازی موفق این استاندارد مستلزم یک رویکرد مدیریتی است که از ارزیابی ریسک آغاز شده و با انتخاب صحیح تجهیزات، آموزش کاربران، بازرسی منظم، نگهداری پیشگیرانه، ثبت سوابق و بهبود مستمر تکمیل می‌شود. این چرخه نه‌تنها از بروز آسیب‌های چشمی و سوختگی‌های صورت جلوگیری می‌کند، بلکه کیفیت عملیات جوشکاری، بهره‌وری نیروی کار و انطباق سازمان با الزامات HSE را نیز بهبود می‌بخشد.

---

منابع تخصصی

• EN 175 – Equipment for Eye and Face Protection During Welding

• EN 169 – Welding Filters

• EN 166 – Personal Eye Protection – Specifications

• EN 379 – Automatic Welding Filters

• ISO 16321 – Eye and Face Protection for Occupational Use

• ISO 45001 – Occupational Health and Safety Management Systems

• ISO 31000 – Risk Management Guidelines

---

پایان دوره PPE-209

دستاوردهای آموزشی

پس از اتمام این دوره، فراگیر قادر خواهد بود:

• تجهیزات حفاظت از چشم و صورت را مطابق EN 175 انتخاب و ارزیابی کند.

• الزامات طراحی و عملکرد تجهیزات را در فرآیند خرید و پذیرش به‌کار گیرد.

• برنامه‌های بازرسی، نگهداری و مدیریت چرخه عمر تجهیزات را تدوین کند.

• ممیزی تخصصی تجهیزات حفاظت از چشم و صورت را انجام دهد.

• حوادث مرتبط با تجهیزات جوشکاری را تحلیل و اقدامات اصلاحی مؤثر ارائه کند.

• الزامات EN 175 را در کنار EN 169 و EN 379 در یک سیستم جامع مدیریت HSE پیاده‌سازی نماید.