ایمنی جوشکاری و برش چیست؟ | Welding & Cutting Safety؛ راهنمای جامع HSE برای عملیات Hot Work

مقدمه

جوشکاری و برش فلزات (Welding & Cutting) از رایج‌ترین عملیات‌های صنعتی هستند، اما هم‌زمان در دسته Hot Work قرار می‌گیرند؛ یعنی فعالیت‌هایی که می‌توانند منبع ایجاد آتش، انفجار یا سوختگی باشند.

جرقه‌های ناشی از سنگ فرز، قوس الکتریکی، شعله هواگاز و فلزات داغ ممکن است تا چندین متر پرتاب شوند و حتی مدت‌ها پس از پایان کار باعث آتش‌سوزی شوند. علاوه بر آن، خطراتی مانند برق‌گرفتگی، دودهای جوشکاری، انفجار سیلندرها، Flashback، آسیب چشم و سوختگی نیز وجود دارد.

اصل طلایی: قبل از روشن کردن قوس یا شعله، باید مطمئن شوید که هم محیط کار ایمن است و هم راهی برای کنترل آتش احتمالی وجود دارد.

Hot Work چیست؟

Hot Work به هر فعالیتی گفته می‌شود که بتواند منبع اشتعال ایجاد کند.

نمونه‌ها:

• Arc Welding

• Gas Welding

• Oxy-Fuel Cutting

• Grinding

• Brazing

• Soldering

• Thermal Cutting

در بسیاری از صنایع، انجام این فعالیت‌ها نیازمند Hot Work Permit است.

<AsyncImageGroup query={"arcweldingindustrialworkshop","oxyfuelcuttingsteelsparks","industrialgrindingsparkshotwork""arc welding industrial workshop","oxy fuel cutting steel sparks","industrial grinding sparks hot work"} layout=carousel/>

مهم‌ترین خطرات جوشکاری و برش

خطرات اصلی عبارت‌اند از:

• آتش‌سوزی

• انفجار

• برق‌گرفتگی

• سوختگی

• Flashback

• دودهای جوشکاری

• آسیب چشم

• پرتاب جرقه

• انفجار سیلندر

• کمبود اکسیژن در فضای بسته

• سقوط از ارتفاع هنگام جوشکاری

بیشتر این خطرات با چهار اصل کنترل می‌شوند:

Permit → Protect → Ventilate → Monitor

مجوز Hot Work

در بسیاری از محیط‌های صنعتی، Hot Work بدون مجوز نباید انجام شود.

هدف Permit این است که قبل از شروع، مواردی مانند:

• خطرات محیط

• مواد قابل اشتعال

• تجهیزات اضطراری

• مسئولیت افراد

• مدت اعتبار مجوز

بررسی شوند.

مجوز یک برگه اداری نیست؛ بخشی از کنترل ریسک است.

بررسی محل قبل از شروع

<AsyncImageGroup query={"welderinspectingworkareaindustrial","hotworkareainspectionfactory""welder inspecting work area industrial","hot work area inspection factory"} layout=carousel/>

قبل از شروع باید بررسی شود:

• مواد قابل اشتعال

• نشتی‌ها

• تهویه

• مسیر خروج

• خاموش‌کننده

• افراد حاضر

• وضعیت تجهیزات

• خطرات اطراف

اگر محیط تغییر کرده باشد، ارزیابی نیز باید به‌روزرسانی شود.

جرقه‌های جوشکاری

جرقه‌ها می‌توانند:

• به اطراف پرتاب شوند.

• وارد شکاف‌ها شوند.

• مواد قابل اشتعال را روشن کنند.

• مدتی پس از پایان کار باعث آتش شوند.

به همین دلیل محدوده اطراف باید کنترل شود.

Fire Watch چیست؟

<AsyncImageGroup query={"firewatchweldingindustrial","workermonitoringhotworkareafireextinguisher""fire watch welding industrial","worker monitoring hot work area fire extinguisher"} layout=carousel/>

در بسیاری از عملیات‌های Hot Work، فردی به‌عنوان Fire Watch تعیین می‌شود.

وظایف او می‌تواند شامل:

• مشاهده جرقه‌ها

• کنترل محدوده

• آمادگی برای واکنش اولیه

• اطلاع‌رسانی

باشد.

Fire Watch فقط ایستادن کنار جوشکار نیست؛ نقش مشخصی در کنترل خطر دارد.

ایمنی جوشکاری قوسی (Arc Welding)

جوشکاری قوسی علاوه بر آتش، خطرات دیگری نیز دارد.

مهم‌ترین آنها:

• برق‌گرفتگی

• UV Radiation

• Infrared Radiation

• دود جوشکاری

• فلز داغ

است.

برق‌گرفتگی در جوشکاری

<AsyncImageGroup query={"arcweldingelectrodeholdercableinspection","weldercheckingweldingcables""arc welding electrode holder cable inspection","welder checking welding cables"} layout=carousel/>

یکی از مهم‌ترین خطرات جوشکاری، تماس با بخش‌های برقدار است.

قبل از کار باید بررسی شود:

• کابل سالم باشد.

• انبر جوش آسیب نداشته باشد.

• اتصالات مناسب باشند.

• تجهیزات معیوب استفاده نشوند.

کابل‌های جوشکاری

موارد مهم:

• بریدگی

• ترک

• اتصال نامناسب

• گرم شدن غیرعادی

است.

کابل نباید از محل‌هایی عبور کند که احتمال آسیب مکانیکی وجود دارد.

اشعه قوس جوشکاری

قوس الکتریکی اشعه شدیدی تولید می‌کند.

این اشعه می‌تواند باعث:

• آسیب چشم

• سوختگی پوست

• آسیب افراد اطراف

شود.

به همین دلیل از Welding Helmet و Screen استفاده می‌شود.

<AsyncImageGroup query={"welderwearingweldinghelmetarcflash","weldingscreencurtainworkshop""welder wearing welding helmet arc flash","welding screen curtain workshop"} layout=carousel/>

محافظت از افراد اطراف

فقط جوشکار در معرض خطر نیست.

افراد اطراف نیز ممکن است در معرض:

• نور قوس

• جرقه

• دود

قرار بگیرند.

استفاده از Welding Screen اهمیت زیادی دارد.

دودهای جوشکاری (Welding Fumes)

دود جوشکاری ترکیبی از ذرات و گازهاست.

مواجهه بیش از حد می‌تواند برای سلامتی مضر باشد.

کنترل‌ها شامل:

• تهویه موضعی

• تهویه عمومی

• روش مناسب کار

• حفاظت تنفسی در صورت نیاز

است.

<AsyncImageGroup query={"localexhaustventilationweldingfumes","industrialweldingfumeextractionarm""local exhaust ventilation welding fumes","industrial welding fume extraction arm"} layout=carousel/>

ایمنی هواگاز (Oxy-Fuel)

سیستم هواگاز معمولاً شامل:

• Oxygen Cylinder

• Fuel Gas Cylinder

• Regulator

• Hose

• Torch

است.

هر یک از این اجزا باید قبل از استفاده بررسی شوند.

<AsyncImageGroup query={"oxyacetylenetorchhosesregulators","oxygenacetylenecylinderssecuredwelding""oxy acetylene torch hoses regulators","oxygen acetylene cylinders secured welding"} layout=carousel/>

سیلندرهای اکسیژن و استیلن

موارد مهم:

• مهار مناسب

• کلاهک محافظ

• حمل صحیح

• دوری از ضربه

• جداسازی مناسب در صورت نیاز

سیلندر افتاده می‌تواند خطر جدی ایجاد کند.

Flashback چیست؟

Flashback یکی از خطرناک‌ترین حوادث سیستم هواگاز است.

در این حالت شعله به داخل تجهیزات برمی‌گردد.

پیامدها می‌توانند بسیار جدی باشند.

به همین دلیل استفاده از تجهیزات مناسب مانند Flashback Arrestor اهمیت دارد.

<AsyncImageGroup query={"flashbackarrestoroxyacetylene","weldingflashbackarrestorcloseup""flashback arrestor oxy acetylene","welding flashback arrestor close up"} layout=carousel/>

نشتی گاز

اگر بوی غیرعادی یا نشتی مشاهده شود:

• شعله روشن نشود.

• وضعیت بررسی شود.

• روش سازمان اجرا شود.

استفاده از شعله برای پیدا کردن نشتی رفتار بسیار خطرناکی است.

برش فلزات

برش نیز مانند جوشکاری جرقه تولید می‌کند.

کنترل‌ها مشابه هستند:

• محدوده ایمن

• Fire Watch

• PPE

• تهویه

کار در فضای بسته

اگر جوشکاری در فضای بسته انجام می‌شود، ممکن است علاوه بر Hot Work، الزامات Confined Space نیز وجود داشته باشد.

خطرات:

• کمبود اکسیژن

• تجمع دود

• گازهای خطرناک

• خروج دشوار

در چنین شرایطی باید الزامات مربوطه نیز بررسی شوند.

جوشکاری در ارتفاع

<AsyncImageGroup query={"welderworkingatheightharness","industrialweldingatheightscaffold""welder working at height harness","industrial welding at height scaffold"} layout=carousel/>

وقتی جوشکاری در ارتفاع انجام می‌شود، دو دسته خطر هم‌زمان وجود دارند:

• سقوط

• جرقه

بنابراین باید هم کنترل سقوط و هم کنترل آتش در نظر گرفته شوند.

PPE مناسب

بسته به نوع عملیات، PPE می‌تواند شامل:

• Welding Helmet

• Safety Glasses

• Face Shield

• Leather Gloves

• Flame-Resistant Clothing

• Safety Boots

• Hearing Protection

• Respiratory Protection

باشد.

لباس باید تا حد امکان مناسب کار گرم باشد.

Housekeeping

قبل از شروع Hot Work:

• مواد قابل اشتعال جمع شوند.

• کف تمیز باشد.

• مسیر خروج باز باشد.

• کابل‌ها منظم باشند.

Housekeeping ضعیف احتمال آتش را افزایش می‌دهد.

بازرسی تجهیزات

<AsyncImageGroup query={"weldingequipmentinspectionchecklist","welderinspectingoxygenacetylenehoses""welding equipment inspection checklist","welder inspecting oxygen acetylene hoses"} layout=carousel/>

قبل از شروع بررسی کنید:

• کابل‌ها

• شیلنگ‌ها

• رگلاتور

• سیلندر

• انبر

• مشعل

• Guard

• PPE

هر نقص باید گزارش شود.

شرایطی که باید باعث توقف کار شوند

Stop Work در صورت مشاهده:

• نشتی گاز

• کابل آسیب‌دیده

• Flashback

• نبود تهویه

• حضور مواد قابل اشتعال

• نقص PPE

• نبود Fire Watch در موارد لازم

باید جدی گرفته شود.

اشتباهات رایج

اشتباه ۱: جوشکاری بدون Permit

در محیط‌های نیازمند مجوز.

اشتباه ۲: حذف Fire Watch

برای صرفه‌جویی در زمان.

اشتباه ۳: جوشکاری کنار مواد قابل اشتعال

بدون کنترل مناسب.

اشتباه ۴: استفاده از کابل آسیب‌دیده

خطر برق‌گرفتگی ایجاد می‌کند.

اشتباه ۵: نگاه مستقیم به قوس

حتی برای چند ثانیه.

اشتباه ۶: استفاده از شعله برای پیدا کردن نشتی

رفتاری بسیار خطرناک.

چک‌لیست Welding & Cutting Safety

قبل از شروع

• Permit بررسی شده است.

• محیط ایمن است.

• مواد قابل اشتعال کنترل شده‌اند.

• تهویه مناسب است.

• Fire Watch تعیین شده است.

• تجهیزات سالم هستند.

• PPE کامل است.

هنگام کار

• جرقه‌ها کنترل می‌شوند.

• افراد اطراف محافظت شده‌اند.

• کابل‌ها آسیب نمی‌بینند.

• دود کنترل می‌شود.

• وضعیت محیط پایش می‌شود.

پایان کار

• محل از نظر آتش بررسی شده است.

• تجهیزات خاموش شده‌اند.

• سیلندرها ایمن شده‌اند.

• محیط دوباره کنترل شده است.

جمع‌بندی

ایمنی جوشکاری و برش را می‌توان در چهار اصل خلاصه کرد:

Permit → Protect → Ventilate → Monitor

یعنی:

• مجوز را بررسی کن.

• از خود و دیگران محافظت کن.

• تهویه مناسب ایجاد کن.

• محیط را تا پایان کار پایش کن.

سه قانون طلایی را همیشه به خاطر داشته باشید:

1. بدون Permit، Hot Work را شروع نکن.

2. جرقه‌ها را فقط هنگام ایجادشان خطرناک ندان؛ بعد از پایان کار هم محیط را بررسی کن.

3. کابل یا شیلنگ آسیب‌دیده را استفاده نکن.