سبد خرید شما خالی است 
ایمنی داربست چیست؟ | Scaffold Safety؛ راهنمای جامع HSE برای طراحی، استفاده و بازرسی داربست
ایمنی داربست چیست؟ | Scaffold Safety؛ راهنمای جامع HSE برای طراحی، استفاده و بازرسی داربست
مقدمه
داربست (Scaffold) یکی از پرکاربردترین تجهیزات دسترسی در پروژههای ساختمانی، صنعتی، پالایشگاهی، نیروگاهی و تعمیرات است. با وجود کاربرد گسترده، سقوط از داربست همچنان یکی از مهمترین علل حوادث جدی در کار در ارتفاع محسوب میشود.
اما خطر داربست فقط سقوط فرد نیست. سقوط ابزار، ریزش خود داربست، اضافهبار، نصب نادرست، نبود دسترسی ایمن و استفاده از داربست تأییدنشده نیز میتوانند پیامدهای سنگینی ایجاد کنند.
اصل اساسی در ایمنی داربست این است:
داربست باید قبل از استفاده ایمن باشد؛ نه اینکه هنگام کار متوجه ناایمن بودن آن شویم.
داربست چیست؟
داربست یک سازه موقت است که برای دسترسی ایمن افراد، ابزار و مصالح به ارتفاع یا نقاط دشوار استفاده میشود.
کاربردهای رایج شامل:
-
تعمیرات صنعتی
-
رنگآمیزی
-
عایقکاری
-
نصب تجهیزات
-
جوشکاری
-
بازرسی
-
نگهداری
-
ساختوساز
است.
<AsyncImageGroup query={"industrialscaffoldingconstruction","tubeandcouplerscaffoldingindustrial","modularscaffoldingrefinery""industrial scaffolding construction","tube and coupler scaffolding industrial","modular scaffolding refinery"} layout=carousel/>
انواع داربست
رایجترین انواع عبارتاند از:
-
Tube & Coupler Scaffold
-
Modular Scaffold
-
Frame Scaffold
-
Mobile Scaffold
-
Suspended Scaffold
-
Cantilever Scaffold
هر نوع محدودیت، ظرفیت و الزامات بازرسی خاص خود را دارد.
مهمترین خطرات داربست
خطرات اصلی عبارتاند از:
-
سقوط از ارتفاع
-
سقوط ابزار و مصالح
-
ریزش داربست
-
اضافهبار
-
دسترسی نامناسب
-
نبود گاردریل
-
کفپوش ناقص
-
برخورد با خطوط برق
-
حرکت ناخواسته داربست متحرک
-
شرایط نامناسب آبوهوایی
بنابراین ایمنی داربست فقط به استفاده از هارنس محدود نمیشود.
طراحی داربست
داربست باید برای بار مورد انتظار و شرایط واقعی محل مناسب باشد.
در طراحی باید عواملی مانند:
-
ارتفاع
-
بار کاری
-
تعداد افراد
-
ابزار
-
مصالح
-
باد
-
محل استقرار
-
اتصال به سازه
-
پایداری
در نظر گرفته شوند.
سه نوع بار روی داربست
داربست ممکن است همزمان سه نوع بار را تحمل کند:
-
وزن خود داربست
-
وزن افراد
-
وزن ابزار و مصالح
گاهی باد، لرزش یا نیروهای جانبی نیز اهمیت پیدا میکنند.
ظرفیت داربست
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود:
«تا وقتی جا هست، میتوان مصالح بیشتری روی داربست گذاشت.»
این تصور خطرناک است.
بارگذاری باید مطابق ظرفیت طراحیشده انجام شود.
پایه داربست | Scaffold Base
<AsyncImageGroup query={"scaffoldbaseplatemudsillconstruction","scaffoldbasejackontimbersoleboard""scaffold base plate mud sill construction","scaffold base jack on timber sole board"} layout=carousel/>
پایداری داربست از پایه شروع میشود.
موارد مهم:
-
سطح پایدار
-
Base Plate مناسب
-
Mud Sill یا Sole Board در صورت نیاز
-
جلوگیری از نشست
-
جلوگیری از قرارگیری روی سطح نامطمئن
داربست روی زمین نرم بدون کنترل مناسب میتواند ناپایدار شود.
مهاربندی | Bracing
Bracing یکی از مهمترین اجزای پایداری داربست است.
حذف یا باز کردن مهاربند میتواند رفتار کل سازه را تغییر دهد.
بنابراین:
هیچ عضو سازهای نباید بدون مجوز و روش مناسب حذف شود.
Tie-in به سازه
<AsyncImageGroup query={"scaffoldtietobuildinganchor","scaffoldwalltieconstruction""scaffold tie to building anchor","scaffold wall tie construction"} layout=carousel/>
در بسیاری از داربستها، اتصال مناسب به سازه برای پایداری ضروری است.
این اتصال باید:
-
در محل مناسب باشد.
-
مطابق طراحی باشد.
-
دستکاری غیرمجاز نشود.
سکوی کار | Working Platform
سکوی کار باید تا حد امکان شرایط مناسبی برای انجام کار فراهم کند.
ویژگیهای مهم:
-
کفپوش مناسب
-
سطح نسبتاً یکنواخت
-
بدون شکاف خطرناک
-
فضای کافی برای کار
-
ظرفیت مناسب
گاردریل | Guardrail
<AsyncImageGroup query={"scaffoldguardrailmidrailtoeboard","industrialscaffoldworkingplatformguardrails""scaffold guardrail midrail toe board","industrial scaffold working platform guardrails"} layout=carousel/>
یکی از مهمترین کنترلهای مهندسی در داربست، Guardrail است.
سیستم حفاظت معمولاً میتواند شامل:
-
Top Rail
-
Mid Rail
-
Toe Board
باشد.
نبود گاردریل میتواند خطر سقوط را افزایش دهد.
Toe Board
Toe Board کمک میکند احتمال سقوط برخی ابزارها و مصالح از لبه سکو کاهش یابد.
اما جایگزین Housekeeping مناسب نیست.
دسترسی ایمن
ورود و خروج از داربست باید از مسیر مناسب انجام شود.
راههای دسترسی میتوانند شامل:
-
Ladder
-
Stair Tower
-
سیستم دسترسی طراحیشده
باشند.
نباید از مهاربندها بهعنوان نردبان استفاده شود.
سه نقطه تماس
هنگام بالا رفتن از نردبان داربست، حفظ Three Points of Contact میتواند به کاهش خطر لغزش کمک کند.
داربست متحرک | Mobile Scaffold
<AsyncImageGroup query={"mobilescaffoldwithcasterwheelsindustrial","rollingscaffoldtowersafety""mobile scaffold with caster wheels industrial","rolling scaffold tower safety"} layout=carousel/>
داربست متحرک خطرات ویژهای دارد.
قبل از استفاده باید بررسی شود:
-
قفل چرخها
-
سطح مناسب
-
نبود شیب خطرناک
-
نبود مانع
-
پایداری
یکی از خطرناکترین اشتباهات:
حرکت دادن داربست در حالی که فرد روی آن قرار دارد.
شرایط آبوهوایی
باد، باران و یخ میتوانند شرایط داربست را تغییر دهند.
در شرایط نامناسب باید وضعیت داربست مجدداً ارزیابی شود.
بهویژه:
-
باد شدید
-
یخزدگی
-
بارندگی شدید
میتوانند خطر را افزایش دهند.
داربست کنار برق
<AsyncImageGroup query={"scaffoldnearoverheadpowerlinesconstructionsafety","scaffoldingelectricalhazardpowerlines""scaffold near overhead power lines construction safety","scaffolding electrical hazard power lines"} layout=carousel/>
وجود خطوط برق یکی از مهمترین خطرات است.
داربست فلزی میتواند در صورت تماس یا نزدیک شدن بیش از حد به خطوط برق خطر برقگرفتگی ایجاد کند.
قبل از نصب باید خطرات الکتریکی ارزیابی شوند.
Housekeeping روی داربست
بینظمی روی سکوی کار میتواند باعث:
-
لغزش
-
زمینخوردن
-
سقوط ابزار
-
گیرکردن
شود.
بنابراین ابزار و مصالح باید بهصورت منظم مدیریت شوند.
سقوط ابزار
ابزارهای سقوطکرده میتوانند به افراد پایین آسیب جدی وارد کنند.
کنترلها میتوانند شامل:
-
Toe Board
-
Tool Lanyard
-
کنترل محدوده پایین
-
Housekeeping
باشند.
بازرسی داربست
<AsyncImageGroup query={"scaffoldinspectionconstructionsafetyinspector","scaffoldinspectionchecklisttagsystem""scaffold inspection construction safety inspector","scaffold inspection checklist tag system"} layout=carousel/>
داربست باید توسط فرد دارای صلاحیت و در زمانهای مناسب بازرسی شود.
موارد مهم:
-
پایهها
-
مهاربندها
-
Tieها
-
کفپوش
-
گاردریل
-
نردبان
-
وضعیت کلی سازه
-
نشانههای آسیب
-
تغییرات ایجادشده
-
اثر شرایط آبوهوایی
است.
چه زمانی باید دوباره بازرسی شود؟
علاوه بر بازرسی اولیه، در شرایطی مانند:
-
تغییر داربست
-
بارندگی شدید
-
باد شدید
-
برخورد ماشینآلات
-
تغییر سازه
-
وقوع حادثه
باید وضعیت مجدداً بررسی شود.
Scaffold Tagging چیست؟
<AsyncImageGroup query={"scaffoldgreenyellowredtagsystem","scaffoldtaggingcardgreenyellowred""scaffold green yellow red tag system","scaffold tagging card green yellow red"} layout=carousel/>
در بسیاری از پروژهها از سیستم Scaffold Tagging استفاده میشود.
رنگها ممکن است بسته به سیستم سازمان متفاوت باشند، اما معمولاً مفاهیمی مانند:
-
آماده استفاده
-
استفاده با محدودیت
-
استفاده ممنوع
را نشان میدهند.
نکته مهم:
معنای رنگها باید مطابق سیستم رسمی همان سازمان تفسیر شود.
نباید فقط بر اساس رنگ بدون شناخت سیستم تصمیم گرفت.
داربست ناقص
گاهی بخشی از داربست هنوز تکمیل نشده است.
در چنین شرایطی:
-
ورود باید کنترل شود.
-
علامتگذاری مناسب انجام شود.
-
افراد غیرمجاز نباید از آن استفاده کنند.
تغییر غیرمجاز
یکی از خطرناکترین رفتارها:
-
برداشتن گاردریل
-
باز کردن مهاربند
-
جابهجا کردن تختهها
-
تغییر Tieها
بدون مجوز است.
حتی یک تغییر کوچک ممکن است پایداری کل سیستم را تحت تأثیر قرار دهد.
کار همزمان روی داربست
اگر چند تیم همزمان روی داربست کار میکنند، باید هماهنگی وجود داشته باشد.
برای مثال:
-
تیم بالا ابزار رها نکند.
-
تیم پایین در معرض سقوط اجسام قرار نگیرد.
-
مسیر دسترسی مسدود نشود.
-
بارگذاری بیش از حد ایجاد نشود.
داربست و Hot Work
اگر روی داربست جوشکاری یا برش انجام میشود، علاوه بر خطر سقوط، خطرات Hot Work نیز وجود دارند.
کنترلها ممکن است شامل:
-
Fire Watch
-
کنترل جرقه
-
محافظت از مواد قابلاشتعال
-
Housekeeping
-
PPE مناسب
باشند.
داربست و LOTO
گاهی داربست برای دسترسی به تجهیزات در حال تعمیر نصب میشود.
در این حالت ممکن است علاوه بر Work at Height، الزامات Lockout/Tagout نیز وجود داشته باشد.
علائم هشداردهنده خطر
کارکنان باید موارد زیر را جدی بگیرند:
-
لرزش غیرعادی
-
نشست پایه
-
شل شدن اتصال
-
تخته آسیبدیده
-
گاردریل مفقود
-
تغییر شکل
-
برخورد ماشینآلات
-
چرخ باز داربست متحرک
-
آسیب ناشی از باد
اشتباهات رایج
اشتباه ۱: بالا رفتن از مهاربند
مهاربند نردبان نیست.
اشتباه ۲: برداشتن گاردریل
این کار میتواند خطر سقوط را افزایش دهد.
اشتباه ۳: اضافهبار
قرار دادن مصالح بیش از ظرفیت طراحیشده خطرناک است.
اشتباه ۴: حرکت دادن Mobile Scaffold با فرد روی آن
این یکی از خطرناکترین اشتباهات است.
اشتباه ۵: استفاده از داربست بدون Tag معتبر
وضعیت ایمنی آن ممکن است مشخص نباشد.
اشتباه ۶: نادیده گرفتن باد
شرایط محیطی میتواند وضعیت داربست را تغییر دهد.
چکلیست Scaffold Safety
قبل از استفاده
-
داربست توسط فرد صلاحیتدار بررسی شده است.
-
وضعیت Tag مشخص است.
-
پایهها پایدار هستند.
-
مهاربندها کامل هستند.
-
Tieها مناسب هستند.
-
کفپوش کامل است.
-
Guardrail نصب است.
-
Toe Board وجود دارد.
-
مسیر دسترسی مناسب است.
-
خطر برق بررسی شده است.
هنگام استفاده
-
اضافهبار وجود ندارد.
-
ابزار مرتب هستند.
-
افراد از مهاربند بالا نمیروند.
-
تغییر غیرمجاز انجام نمیشود.
-
شرایط باد کنترل میشود.
-
ابزار در معرض سقوط نیستند.
بعد از تغییر شرایط
-
پس از باد شدید بررسی شده است.
-
پس از بارندگی بررسی شده است.
-
پس از برخورد ماشینآلات بررسی شده است.
-
پس از تغییر داربست دوباره تأیید شده است.
جمعبندی
ایمنی داربست بر چهار اصل استوار است:
Design → Build → Inspect → Use Safely
به بیان ساده:
-
داربست مناسب طراحی شود.
-
بهدرستی نصب شود.
-
مرتب بازرسی شود.
-
فقط در شرایط ایمن استفاده شود.
سه قانون طلایی را همیشه به خاطر داشته باشید:
-
داربست بدون تأیید را استفاده نکن.
-
هیچ عضو سازهای را خودسرانه تغییر نده.
-
سقوط ابزار هم به اندازه سقوط انسان جدی است.
