استاندارد EN 171 چیست؟ | راهنمای فیلترهای مادون قرمز (IR) در حفاظت از چشم

مقدمه

در بسیاری از فعالیت‌های صنعتی، چشم کارکنان فقط در معرض ضربه و پرتاب ذرات نیست؛ بلکه تابش‌های نوری و حرارتی نیز می‌توانند خطر جدی ایجاد کنند.

یکی از این تابش‌ها، مادون قرمز (Infrared یا IR) است.

مادون قرمز در بسیاری از منابع حرارتی و فرایندهای صنعتی وجود دارد و مواجهه شدید یا طولانی‌مدت با آن می‌تواند برای چشم خطرناک باشد.

استاندارد EN 171 به فیلترهای مادون قرمز مورد استفاده در تجهیزات حفاظت چشم مربوط می‌شود.

EN 171 چیست؟

EN 171 یک استاندارد اروپایی برای فیلترهای مادون قرمز مورد استفاده در تجهیزات حفاظت چشم است.

هدف این فیلترها کاهش میزان تابش مادون قرمزی است که به چشم می‌رسد.

این استاندارد را باید در کنار استانداردهای عمومی حفاظت چشم و استانداردهای مرتبط با نوع فعالیت در نظر گرفت.

نکته مهم:

EN 171 به معنی مناسب بودن یک عینک برای تمام منابع حرارتی یا تمام فعالیت‌های صنعتی نیست.

نوع منبع و شدت تابش باید قبل از انتخاب فیلتر مشخص شود.

مادون قرمز چیست؟

مادون قرمز بخشی از طیف الکترومغناطیسی است که در ناحیه‌ای فراتر از نور قرمز مرئی قرار دارد.

این تابش با انتقال انرژی و گرما ارتباط دارد و بسیاری از منابع حرارتی، تابش مادون قرمز تولید می‌کنند.

منابع IR می‌توانند شامل:

• کوره‌ها

• فلزات داغ

• شیشه مذاب

• فرایندهای حرارتی

• شعله‌ها

• عملیات ذوب

• برخی تجهیزات صنعتی

باشند.

چرا IR برای چشم خطرناک است؟

چشم می‌تواند انرژی تابشی را جذب کند.

در مواجهه شدید، انرژی مادون قرمز می‌تواند باعث افزایش دما و آسیب به بافت‌های چشم شود.

نوع آسیب به:

• طول موج

• شدت تابش

• مدت مواجهه

• فاصله از منبع

وابسته است.

چه کارکنانی ممکن است در معرض IR باشند؟

برخی مشاغل بیشتر با منابع حرارتی سروکار دارند، از جمله:

• کارکنان کوره‌ها

• ریخته‌گران

• کارگران صنایع فولاد

• کارکنان صنایع شیشه

• اپراتورهای فرایندهای حرارتی

• برخی جوشکاران

• کارکنان صنایع ذوب

• کارکنان عملیات حرارتی

البته میزان خطر در هر محیط باید به‌صورت جداگانه ارزیابی شود.

منابع مهم مادون قرمز در صنعت

کوره‌های صنعتی

کوره‌های با دمای بالا می‌توانند منبع قابل‌توجهی از تابش حرارتی باشند.

فلز مذاب

فلز مذاب علاوه بر خطر سوختگی و پاشش، تابش حرارتی زیادی ایجاد می‌کند.

شیشه مذاب

در صنایع شیشه، کارکنان ممکن است در فاصله نزدیک با مواد و سطوح بسیار داغ کار کنند.

شعله

برخی شعله‌ها نیز تابش مادون قرمز قابل توجهی ایجاد می‌کنند.

تفاوت IR و UV

مادون قرمز و فرابنفش دو بخش متفاوت از طیف الکترومغناطیسی هستند.

البته در برخی فرایندها ممکن است هر دو نوع تابش هم‌زمان وجود داشته باشند.

چرا نباید فقط به احساس گرما اعتماد کرد؟

شدت مواجهه با IR را نمی‌توان فقط با احساس گرما تعیین کرد.

ممکن است کاربر در معرض تابش قرار داشته باشد، بدون اینکه بتواند میزان واقعی آن را تشخیص دهد.

بنابراین ارزیابی خطر باید بر اساس شرایط واقعی فرایند انجام شود.

فیلتر مادون قرمز چه کاری انجام می‌دهد؟

فیلتر IR برای کاهش عبور بخش مشخصی از تابش مادون قرمز طراحی می‌شود.

میزان حفاظت به مشخصات فنی فیلتر بستگی دارد.

بنابراین هنگام خرید باید به کد و مشخصات فنی محصول توجه کرد، نه صرفاً رنگ عدسی.

آیا عدسی تیره یعنی حفاظت در برابر IR؟

خیر.

این یکی از اشتباهات رایج است.

ممکن است عدسی بسیار تیره باشد اما برای یک منبع خاص IR مناسب نباشد.

بنابراین:

تیرگی عدسی به‌تنهایی معیار حفاظت نیست.

اهمیت شماره فیلتر

فیلترهای مختلف دارای سطوح متفاوتی از کاهش عبور تابش هستند.

انتخاب شماره مناسب باید با توجه به:

• شدت تابش

• نوع منبع

• شرایط مشاهده

• فاصله کاربر

• مدت مواجهه

انجام شود.

EN 171 و EN 166

EN 166 الزامات عمومی تجهیزات حفاظت چشم را پوشش می‌دهد.

EN 171 بر فیلترهای مادون قرمز تمرکز دارد.

بنابراین یک محصول ممکن است دارای الزامات عمومی EN 166 و فیلتر مطابق EN 171 باشد.

این دو استاندارد را نباید جایگزین یکدیگر دانست.

EN 171 و جوشکاری

در جوشکاری ممکن است علاوه بر IR، تابش‌های:

• UV

• نور مرئی

نیز وجود داشته باشند.

به همین دلیل نمی‌توان صرفاً با انتخاب یک فیلتر IR، تمام خطرات نوری جوشکاری را کنترل کرد.

برای جوشکاری باید از تجهیزات و فیلترهایی استفاده شود که برای همان فرایند طراحی شده‌اند.

کار با فلز مذاب

یکی از کاربردهای مهم حفاظت در برابر IR، صنایع فلزی و ریخته‌گری است.

کارکنان ممکن است در نزدیکی:

• کوره

• پاتیل

• فلز مذاب

• قطعات گداخته

فعالیت کنند.

در این شرایط باید علاوه بر IR، خطرات:

• پاشش فلز

• حرارت

• جرقه

• ضربه

نیز ارزیابی شوند.

حفاظت چشم در ریخته‌گری

در ریخته‌گری، یک تجهیز واحد نمی‌تواند تمام خطرات را پوشش دهد.

ممکن است نیاز به ترکیبی از:

• عینک

• Goggles

• شیلد صورت

• لباس مقاوم در برابر حرارت

• دستکش مناسب

باشد.

انتخاب باید بر اساس ارزیابی ریسک انجام شود.

کار در نزدیکی کوره

نزدیک شدن به کوره‌های داغ می‌تواند میزان مواجهه با تابش حرارتی را افزایش دهد.

هرچه فاصله کمتر باشد، شرایط مواجهه می‌تواند شدیدتر شود.

به همین دلیل:

• فاصله ایمن

• حفاظ‌های حرارتی

• پرده‌های محافظ

• کنترل زمان مواجهه

اهمیت دارند.

آیا PPE اولین راهکار است؟

خیر.

در کنترل خطر IR نیز باید تا حد امکان از کنترل‌های مهندسی استفاده کرد.

برای مثال:

محصور کردن منبع

منبع تابش تا حد امکان توسط حفاظ مناسب محصور شود.

حفاظ حرارتی

استفاده از موانع و صفحات مناسب می‌تواند میزان تابش مستقیم را کاهش دهد.

افزایش فاصله

افزایش فاصله از منبع می‌تواند مواجهه را کاهش دهد.

کاهش زمان مواجهه

مدت حضور نزدیک منبع نیز اهمیت دارد.

PPE

در نهایت از فیلتر و تجهیزات حفاظت چشم مناسب استفاده می‌شود.

عینک یا شیلد؟

انتخاب بین عینک و شیلد به خطر بستگی دارد.

اگر علاوه بر تابش، احتمال پاشش مواد داغ وجود داشته باشد، حفاظت صورت نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

در برخی کاربردها ترکیب عینک و شیلد می‌تواند مناسب‌تر باشد.

مشکلات ناشی از انتخاب فیلتر بیش از حد تیره

اگر فیلتر بیش از حد تیره باشد:

• دید کاهش پیدا می‌کند.

• تشخیص جزئیات دشوار می‌شود.

• خستگی چشم افزایش می‌یابد.

• احتمال برداشتن تجهیز توسط کاربر بیشتر می‌شود.

پس انتخاب فیلتر باید متعادل باشد.

مشکلات فیلتر نامناسب

اگر فیلتر برای شدت تابش موردنظر کافی نباشد، میزان تابش عبوری ممکن است بیش از حد باشد.

این موضوع می‌تواند سلامت چشم را به خطر بیندازد.

به همین دلیل انتخاب فیلتر نباید بر اساس حدس انجام شود.

بازرسی فیلتر

قبل از استفاده بررسی کنید:

• ترک ندارد.

• شکستگی ندارد.

• خراش شدید ندارد.

• تغییر شکل نداده است.

• علامت‌گذاری مشخص است.

• فریم سالم است.

• محصول متناسب با فعالیت انتخاب شده است.

نگهداری

فیلتر باید در شرایط مناسب نگهداری شود.

از:

• ضربه

• حرارت غیرضروری

• مواد شیمیایی

• آلودگی شدید

• خراش

محافظت شود.

تمیزکاری

عدسی باید با روش توصیه‌شده توسط سازنده تمیز شود.

استفاده از مواد نامناسب ممکن است:

• سطح عدسی را خراب کند.

• پوشش آن را آسیب بزند.

• دید را کاهش دهد.

اشتباهات رایج

۱. انتخاب بر اساس رنگ عدسی

رنگ به‌تنهایی معیار کافی نیست.

۲. تصور اینکه عینک IR همه خطرات حرارتی را کنترل می‌کند

خیر. خطرات مکانیکی و حرارتی دیگر نیز باید بررسی شوند.

۳. استفاده از فیلتر نامناسب برای جوشکاری

جوشکاری نیازمند بررسی مجموعه تابش‌هاست.

۴. نادیده گرفتن فاصله از منبع

فاصله یکی از عوامل مهم مواجهه است.

۵. بی‌توجهی به کنترل‌های مهندسی

PPE نباید جایگزین حفاظ‌ها و کنترل منبع شود.

چک‌لیست انتخاب فیلتر IR

• منبع مادون قرمز شناسایی شده است.

• نوع فرایند مشخص است.

• شدت تابش ارزیابی شده است.

• مدت مواجهه مشخص شده است.

• فاصله از منبع بررسی شده است.

• فیلتر مناسب انتخاب شده است.

• علامت‌گذاری محصول بررسی شده است.

• عدسی سالم است.

• فریم پوشش مناسبی ایجاد می‌کند.

• تجهیزات با سایر PPE سازگار هستند.

• کاربران آموزش دیده‌اند.

پرسش‌های متداول

آیا EN 171 برای همه عینک‌های ضدآفتاب است؟

خیر. این استاندارد به فیلترهای مادون قرمز برای تجهیزات حفاظت چشم مربوط است.

آیا عینک تیره همان عینک IR است؟

خیر. تیرگی عدسی به‌تنهایی نشان‌دهنده حفاظت در برابر مادون قرمز نیست.

آیا EN 171 برای جوشکاری کافی است؟

خیر. جوشکاری می‌تواند هم‌زمان UV، IR و نور مرئی شدید ایجاد کند و باید تجهیزات مناسب فرایند انتخاب شوند.

آیا فیلتر IR جایگزین حفاظ حرارتی است؟

خیر. در صورت امکان باید از کنترل‌های مهندسی مانند حفاظ و محصورسازی منبع نیز استفاده شود.

جمع‌بندی

EN 171 استانداردی مرتبط با فیلترهای مادون قرمز در تجهیزات حفاظت چشم است.

این استاندارد در محیط‌هایی که کارکنان با منابع حرارتی شدید، کوره‌ها، فلزات داغ و فرایندهای مشابه مواجه هستند، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

انتخاب فیلتر مناسب باید بر اساس نوع منبع، شدت تابش، فاصله، مدت مواجهه و مشخصات فنی محصول انجام شود.

همچنین نباید فراموش کرد که حفاظت در برابر IR فقط یکی از بخش‌های کنترل خطر است و در بسیاری از محیط‌های صنعتی، حفاظت در برابر پاشش، ضربه، حرارت و سایر خطرات نیز باید هم‌زمان در نظر گرفته شود.

مقالات مرتبط

• استاندارد EN 166 چیست؟

• استاندارد EN 170 چیست؟

• استاندارد EN 171 چیست؟

• استاندارد EN 175 چیست؟

• استاندارد EN 379 چیست؟

• خطرات اشعه مادون قرمز در محیط کار

• راهنمای انتخاب عینک ایمنی در ریخته‌گری

• حفاظت چشم در برابر تابش حرارتی

• تجهیزات حفاظت فردی در صنایع فولاد و ذوب

نتیجه‌گیری برای کارشناسان HSE

در محیط‌هایی که تابش مادون قرمز وجود دارد، نباید صرفاً به ظاهر عدسی یا میزان تیرگی آن اعتماد کرد.

ابتدا منبع و میزان مواجهه را شناسایی کنید، سپس فیلتر مناسب را بر اساس مشخصات فنی و کاربرد واقعی انتخاب کنید.

ترکیب کنترل مهندسی + کنترل اداری + PPE مناسب، رویکرد صحیح‌تری برای کنترل خطر تابش مادون قرمز است.