سبد خرید شما خالی است 
طرح تخلیه اضطراری (Emergency Evacuation Plan) چیست؟
طرح تخلیه اضطراری (Emergency Evacuation Plan) چیست؟
مقدمه
در بسیاری از حوادث، چند دقیقه اول تعیینکننده هستند. اگر کارکنان ندانند از کدام مسیر خارج شوند، به کجا بروند و چه کسی مسئول هدایت آنهاست، حتی یک حادثه قابلکنترل میتواند پیامدهای جدیتری پیدا کند.
طرح تخلیه اضطراری برای پاسخ به چند سؤال اساسی تهیه میشود:
-
در زمان خطر چه کسی باید محل را ترک کند؟
-
از کدام مسیر؟
-
از چه خروجیای؟
-
محل تجمع کجاست؟
-
چه کسی مسئول هدایت افراد است؟
-
چگونه مطمئن شویم کسی داخل ساختمان باقی نمانده است؟
طرح تخلیه اضطراری چیست؟
طرح تخلیه اضطراری مجموعهای از روشها، مسیرها، مسئولیتها و اقدامات مشخص برای خارج کردن ایمن افراد از یک محل در شرایط اضطراری است.
این طرح باید متناسب با شرایط واقعی سایت تهیه شود و فقط یک نقشه روی دیوار نباشد.
یک طرح مؤثر باید بتواند در شرایط واقعی و تحت فشار زمانی نیز برای کارکنان قابلفهم باشد.
چه حوادثی میتوانند نیاز به تخلیه ایجاد کنند؟
تخلیه فقط برای آتشسوزی نیست.
بسته به فعالیت سازمان، ممکن است در شرایط زیر نیاز به تخلیه وجود داشته باشد:
-
آتشسوزی
-
انفجار
-
نشت گاز
-
انتشار مواد سمی
-
نشت مواد شیمیایی
-
زلزله
-
تهدید امنیتی
-
ریزش سازه
-
حوادث صنعتی شدید
البته همه حوادث الزاماً به تخلیه کامل منجر نمیشوند و تصمیم باید بر اساس سناریوی اضطراری و دستورالعمل سازمان باشد.
اولین اصل؛ مسیر خروج باید مشخص باشد
کارکنان نباید هنگام حادثه برای پیدا کردن راه خروج تصمیمگیری کنند.
مسیرهای خروج باید از قبل:
-
مشخص
-
علامتگذاری
-
روشن
-
قابل دسترس
-
عاری از مانع
باشند.
خروج اضطراری با مسیر معمولی یکی نیست
مسیر خروج اضطراری باید به گونهای طراحی شود که در شرایط اضطراری نیز قابل استفاده باشد.
مسیرهایی که در حالت عادی برای رفتوآمد استفاده میشوند، لزوماً بهترین مسیر تخلیه نیستند.
باید سناریوهای مختلف را بررسی کرد.
مثلاً اگر آتش در یک بخش ساختمان ایجاد شود، مسیر خروج نباید افراد را به سمت همان خطر هدایت کند.
خروجیهای اضطراری
خروجیهای اضطراری باید بهوضوح قابل شناسایی باشند.
علائم باید:
-
قابل مشاهده
-
واضح
-
خوانا
-
در محل مناسب
قرار داشته باشند.
همچنین مسیر رسیدن به خروجی نباید توسط تجهیزات، مواد یا وسایل اضافی مسدود شود.
درهای خروج اضطراری
درهای خروج اهمیت ویژهای دارند.
باید مشخص شود:
-
در شرایط اضطراری چگونه باز میشوند؟
-
آیا مسیر جلوی آنها آزاد است؟
-
آیا کارکنان نحوه استفاده را میدانند؟
-
آیا باز شدن در با شرایط تخلیه سازگار است؟
هرگز نباید خروج اضطراری را به محل انبار موقت تبدیل کرد.
محل تجمع اضطراری چیست؟
پس از خروج از ساختمان، افراد باید به یک محل مشخص هدایت شوند.
این محل را Assembly Point یا محل تجمع اضطراری مینامیم.
محل تجمع باید تا حد امکان:
-
در فاصله مناسب از خطر
-
خارج از مسیر خودروهای امدادی
-
قابل دسترس
-
مشخص و علامتگذاریشده
باشد.
چرا محل تجمع اهمیت دارد؟
خارج شدن از ساختمان پایان عملیات نیست.
باید مشخص شود چه کسانی خارج شدهاند و آیا فردی داخل ساختمان باقی مانده است یا خیر.
محل تجمع، نقطهای برای:
-
جمع شدن افراد
-
شمارش
-
گزارش وضعیت
-
هماهنگی با مسئولان حادثه
است.
شمارش افراد
یکی از مهمترین بخشهای تخلیه، Accountability یا اطمینان از وضعیت افراد است.
پس از رسیدن به محل تجمع باید مشخص شود:
-
چه تعداد نفر در سایت بودهاند؟
-
چه تعداد تخلیه شدهاند؟
-
آیا فردی مفقود است؟
-
آیا فردی مصدوم است؟
-
آیا پیمانکار یا بازدیدکنندهای در سایت بوده است؟
اهمیت حضور پیمانکاران و بازدیدکنندگان
یکی از مشکلات رایج این است که سیستم شمارش فقط کارکنان رسمی را پوشش میدهد.
درحالیکه هنگام حادثه ممکن است افراد دیگری نیز در سایت حضور داشته باشند.
بنابراین سیستم باید بتواند وضعیت:
-
کارکنان
-
پیمانکاران
-
رانندگان
-
بازدیدکنندگان
را مشخص کند.
افراد دارای نیازهای خاص
در طراحی طرح تخلیه باید شرایط افرادی که ممکن است برای خروج سریع به کمک بیشتری نیاز داشته باشند نیز در نظر گرفته شود.
برای مثال:
-
افراد دارای محدودیت حرکتی
-
کارکنان آسیبدیده
-
افراد ناآشنا با محیط
-
برخی افراد دارای محدودیتهای موقت
باید در برنامه تخلیه دیده شوند.
مسئول تخلیه چه کسی است؟
باید مسئولیتها از قبل مشخص باشند.
ممکن است نقشهایی مانند:
فرمانده حادثه
هماهنگی کلی واکنش اضطراری را بر عهده دارد.
مسئول تخلیه
فرایند خروج افراد را هدایت میکند.
مسئول سرشماری
وضعیت افراد را در محل تجمع بررسی میکند.
مسئول کمکهای اولیه
به مصدومان رسیدگی اولیه میکند.
مسئول ارتباطات
ارتباط با نیروهای امدادی و مدیریت را هماهنگ میکند.
ساختار دقیق مسئولیتها باید متناسب با اندازه و نوع سازمان تعیین شود.
نقشه تخلیه اضطراری
نقشه تخلیه باید ساده و قابل فهم باشد.
بهتر است مواردی مانند:
-
موقعیت فعلی
-
مسیرهای خروج
-
خروجیهای اضطراری
-
محل تجهیزات اطفای حریق
-
جعبه کمکهای اولیه
-
محل تجمع
را نشان دهد؛ البته جزئیات دقیق نقشه باید متناسب با نیاز سایت باشد.
«شما اینجا هستید» بسیار مهم است
اگر روی نقشه فقط مسیرهای خروج مشخص شده باشد، ممکن است کاربر نداند خودش در کدام نقطه قرار دارد.
علامت:
YOU ARE HERE
کمک میکند فرد سریعتر مسیر مناسب را پیدا کند.
مسیر خروج نباید فقط روی کاغذ مناسب باشد
یکی از خطاهای رایج این است که مسیر تخلیه روی نقشه عالی به نظر میرسد، اما در عمل:
-
تجهیزات جلوی مسیر هستند.
-
در قفل است.
-
نور کافی وجود ندارد.
-
تابلو دیده نمیشود.
-
مسیر باریک است.
-
کف لغزنده است.
بنابراین مسیرها باید بهصورت میدانی نیز بررسی شوند.
روشنایی اضطراری
در زمان قطع برق ممکن است روشنایی معمولی از کار بیفتد.
در چنین شرایطی مسیر خروج باید همچنان قابل تشخیص باشد.
بنابراین سیستم روشنایی اضطراری، متناسب با شرایط ساختمان و الزامات applicable، باید بررسی و نگهداری شود.
علائم خروج
علائم خروج باید در نقاطی نصب شوند که فرد بتواند در زمان حرکت مسیر صحیح را تشخیص دهد.
علامت نباید:
-
پشت تجهیزات پنهان باشد.
-
ارتفاع نامناسب داشته باشد.
-
با تبلیغات یا تابلوهای دیگر اشتباه شود.
مسیر خروج را مسدود نکنید
قرار دادن موارد زیر در مسیرهای خروج میتواند خطرناک باشد:
-
کارتن
-
مواد اولیه
-
ابزار
-
پالت
-
ضایعات
-
تجهیزات موقت
اصل مهم:
مسیر خروج باید همیشه آماده استفاده باشد، نه فقط هنگام مانور.
در زمان تخلیه چه کارهایی نباید انجام داد؟
در دستورالعمل سازمان باید رفتارهای ممنوع نیز مشخص شوند.
برای مثال:
-
برای برداشتن وسایل شخصی برنگردید.
-
از مسیرهای غیرمجاز استفاده نکنید.
-
در محل خروج تجمع نکنید.
-
بدون دستور مسئولان به ساختمان برنگردید.
-
مسیر خودروهای امدادی را مسدود نکنید.
استفاده از آسانسور
در بسیاری از شرایط اضطراری، آسانسور وسیله مناسبی برای تخلیه نیست.
بهخصوص در شرایطی مانند آتشسوزی یا قطع برق، استفاده از آسانسور میتواند خطرات بیشتری ایجاد کند.
دستورالعمل سایت باید دقیقاً مشخص کند در هر سناریو چه روشی مجاز است.
تخلیه کامل یا جزئی؟
همه حوادث نیازمند تخلیه کامل سایت نیستند.
ممکن است بر اساس سناریو:
تخلیه کامل
تمام افراد از محدوده خطر خارج شوند.
تخلیه جزئی
فقط یک بخش یا منطقه خاص تخلیه شود.
پناهگیری در محل
در برخی سناریوها خروج از ساختمان ممکن است خطرناکتر باشد و دستورالعمل Shelter-in-Place مناسبتر باشد.
بنابراین واکنش باید با نوع حادثه هماهنگ باشد.
مانور تخلیه
هیچ طرح تخلیهای بدون آزمایش واقعی کامل نیست.
مانور کمک میکند مشخص شود:
-
افراد مسیر را میشناسند؟
-
خروجیها مناسب هستند؟
-
زمان تخلیه چقدر است؟
-
محل تجمع مناسب است؟
-
شمارش افراد درست انجام میشود؟
-
مسئولیتها بهدرستی اجرا میشوند؟
زمان تخلیه
ثبت زمان تخلیه میتواند برای مقایسه مانورها مفید باشد.
اما هدف مانور فقط سریعتر خارج شدن نیست.
تخلیه باید:
سریع + منظم + ایمن
باشد.
سرعت بالا اگر باعث زمینخوردن، ازدحام یا رفتار خطرناک شود، موفقیت محسوب نمیشود.
بعد از مانور
پس از پایان مانور، یک جلسه مرور برگزار کنید.
پرسشهای اصلی:
-
چه چیزی خوب بود؟
-
چه مشکلی ایجاد شد؟
-
کجا ازدحام داشتیم؟
-
چه کسی مسیر را نمیدانست؟
-
آیا شمارش کامل انجام شد؟
-
آیا تجهیزات مناسب بودند؟
-
چه اقدام اصلاحی لازم است؟
چکلیست طرح تخلیه اضطراری
-
سناریوهای نیازمند تخلیه مشخص شدهاند.
-
مسیرهای خروج مشخص هستند.
-
خروجیهای اضطراری علامتگذاری شدهاند.
-
مسیرها عاری از مانع هستند.
-
روشنایی اضطراری بررسی شده است.
-
نقشه تخلیه نصب شده است.
-
محل تجمع تعیین شده است.
-
مسئولیت افراد مشخص است.
-
سیستم شمارش افراد وجود دارد.
-
پیمانکاران و بازدیدکنندگان در نظر گرفته شدهاند.
-
افراد دارای نیازهای خاص در برنامه دیده شدهاند.
-
مانور تخلیه برگزار میشود.
-
نتایج مانور ثبت و پیگیری میشوند.
-
طرح پس از تغییرات سایت بازنگری میشود.
جمعبندی
طرح تخلیه اضطراری فقط یک نقشه روی دیوار نیست.
یک سیستم عملیاتی است که باید مشخص کند در زمان حادثه:
چه کسی → از کجا → با چه مسیری → به کجا → تحت مسئولیت چه کسی → و چگونه سرشماری شود.
مهمتر از همه، مسیرهای خروج باید همیشه آماده استفاده باشند و طرح تخلیه باید با مانور، بازبینی و اقدامات اصلاحی آزمایش شود.
