ایمنی فضاهای بسته (Confined Space)؛ خطرات پنهان و روشهای نجات
ایمنی فضاهای بسته (Confined Space)؛ خطرات پنهان و روشهای نجات
مقدمه: سکوت مرگبار در فضاهای بسته
فضاهای بسته، برخلاف ظاهر آرامشان، از مرگبارترین محیطهای کاری محسوب میشوند.
در این فضاها خطرات بهسرعت و بدون هشدار ظاهر میشوند؛ خفگی، انفجار، یا مسمومیت تنها در چند ثانیه ممکن است رخ دهد.
طبق آمار OSHA، حدود ۶۰٪ از مرگومیرهای فضاهای بسته مربوط به امدادگران بدون آموزش است — یعنی کسانی که برای نجات وارد میشوند.
فصل اول: تعریف فضای بسته
فضای بسته (Confined Space) هر محیطی است که:
1 ورودی و خروجی محدود دارد.
2 تهویه طبیعی کافی ندارد.
3 برای حضور دائم کارگر طراحی نشده است.
مثالها: مخازن، چاهها، سیلوها، منهولها، تانکهای نفتی، تونلها، لولههای بزرگ.
فصل دوم: خطرات اصلی در فضاهای بسته
| نوع خطر | توضیح | پیامد |
| کمبود اکسیژن (<19.5%) | ناشی از واکنش شیمیایی یا زنگزدگی | خفگی |
| گازهای سمی (H₂S, CO, NH₃) | نشت یا تجزیه مواد | مسمومیت شدید |
| گازهای قابل اشتعال (CH₄) | خطر انفجار یا آتشسوزی | انفجار |
| دمای بالا یا پایین | تهویه ناکافی | بیهوشی |
| گیر افتادن یا دفنشدن | حرکت مواد یا دیوارهها | آسیب فیزیکی یا مرگ |
فصل سوم: الزامات ورود به فضاهای بسته
1 مجوز ورود (Entry Permit):
باید پیش از ورود توسط سرپرست HSE صادر شود.
شامل نام افراد، زمان ورود، خطرات احتمالی، تجهیزات مورد نیاز و روشهای نجات است.
2 پایش گاز و اکسیژن (Gas Monitoring):
با دستگاههای Multi-Gas Detector میزان اکسیژن، CO، H₂S و CH₄ اندازهگیری میشود.
ورود بدون تأیید HSE ممنوع است.
3 تهویه مکانیکی (Forced Ventilation):
استفاده از فن دمنده یا مکنده برای گردش هوا.
4 نظارت بیرونی (Attendant):
فردی آموزشدیده که در بیرون فضا مراقب کارکنان است و در شرایط اضطراری اطلاع میدهد.
فصل چهارم: تجهیزات ایمنی ورود
| تجهیز | کاربرد | استاندارد |
| دستگاه پایش گاز چندمنظوره | اندازهگیری O₂، CO، H₂S، CH₄ | EN 60079 |
| کمربند ایمنی با سهپایه نجات (Tripod) | ورود و خروج ایمن از بالا | EN 1496 |
| ماسک تنفسی SCBA یا Airline | تأمین هوای تنفسی تمیز | EN 137 |
| چراغ ضدانفجار (Ex Light) | روشنایی ایمن | ATEX Approved |
| رادیو بیسیم ضدجرقه | ارتباط در محیط محدود | ATEX Certified |
فصل پنجم: فرآیند استاندارد ورود
گام ۱: ارزیابی خطر و صدور مجوز ورود
گام ۲: تست گاز و تهویه فضا
گام ۳: آمادهسازی تجهیزات نجات
گام ۴: ورود کارگران با PPE کامل
گام ۵: نظارت مستمر از بیرون
گام ۶: ثبت خروج و بسته شدن فضا
فصل ششم: برنامه واکنش اضطراری (Rescue Plan)
در صورت بروز حادثه:
امدادگر بدون تجهیزات نباید وارد شود.
تیم نجات باید از سهپایه، وینچ و SCBA استفاده کند.
اطلاعرسانی سریع به مرکز اورژانس صنعتی ضروری است.
نجات باید حداکثر در کمتر از ۴ دقیقه انجام شود.
فصل هفتم: آموزش و تمرین
تمام کارکنان درگیر باید آموزش ببینند در مورد:
تشخیص خطرات گازی
کار با دستگاههای پایش
تهویه و استفاده از تجهیزات تنفسی
اجرای مانور نجات سالانه
فصل هشتم: استانداردها و الزامات بینالمللی
| استاندارد | سازمان | موضوع |
| OSHA 1910.146 | آمریکا | فضاهای بسته نیازمند مجوز ورود |
| NFPA 35 | آمریکا | روشهای ایمن ورود و نجات |
| BS 8467 | بریتانیا | تجهیزات حفاظت در فضاهای خطرناک |
فصل نهم: خطاهای مرگبار رایج
ورود بدون مجوز یا پایش گاز
نجات غیرآموزشدیده و بدون تجهیزات
تهویه ناکافی و استفاده از شعله باز
عدم نظارت بیرونی
فصل دهم: جمعبندی – مرگ در فضاهای خاموش
فضای بسته، محیطی آرام اما بیرحم است.
نجات در این محیط نیازمند دانش، انضباط و تجهیزات حرفهای است.
«بزرگترین اشتباه در فضاهای بسته، ورود بدون فکر است.»
در فروشگاه ما تجهیزات ویژه ایمنی فضاهای بسته موجود است:
دستگاه پایش چندمنظوره گاز
سهپایه نجات و SCBA
چراغ و رادیوی ضدانفجار ATEX
