ایمنی کار در ارتفاع؛ الزامات فنی، تجهیزات مهار و چکلیست بازرسی
ایمنی کار در ارتفاع؛ الزامات فنی، تجهیزات مهار و چکلیست بازرسی
مقدمه: سقوط، سریعترین نوع حادثه مرگبار
سقوط از ارتفاع هنوز علت اصلی مرگومیر شغلی در کارگاههاست.
بر اساس آمار OSHA، حدود ۳۵٪ از کل حوادث کشنده در ساختوساز به دلیل سقوط اتفاق میافتد.
کار در ارتفاع یعنی هر فعالیتی که احتمال سقوط از بیش از ۲ متر وجود داشته باشد — از داربست تا سقف، از مخزن تا دکل.
فصل اول: تعریف کار در ارتفاع و انواع آن
| نوع کار در ارتفاع | توضیح | مثال |
| ثابت (Static Work) | موقعیت ثابت و سازه ایمن | کار روی داربست یا سکوی فلزی |
| متحرک (Mobile Work) | حرکت روی سطح بالا | سقفها یا پلها |
| دسترسی با طناب (Rope Access) | استفاده از تجهیزات صعود | برج، دکل مخابراتی |
| کار با بالابر (Man Lift) | استفاده از سکوی بالابر | انبار و سالن صنعتی |
فصل دوم: خطرات اصلی کار در ارتفاع
| خطر | توضیح | پیامد |
| سقوط مستقیم | عدم استفاده از کمربند یا طناب مهار | مرگ یا شکستگی |
| سقوط ابزار | افتادن وسایل از بالا | آسیب به دیگران |
| داربست غیراستاندارد | فقدان مهار یا پایه سست | فرو ریختن سازه |
| باد شدید یا باران | کاهش تعادل و لغزش | سقوط از سطح |
| خستگی یا بیاحتیاطی | تمرکز پایین کارگر | لغزش و سقوط |
فصل سوم: تجهیزات کار در ارتفاع
| تجهیز | کاربرد | استاندارد |
| کمربند ایمنی (Safety Harness) | مهار کامل بدن در سقوط | EN 361 |
| طناب مهار (Lanyard) | اتصال کاربر به نقطه ثابت | EN 354 |
| ضربهگیر (Shock Absorber) | کاهش نیروی سقوط | EN 355 |
| کارابین قفلدار (Carabiner) | اتصال ایمن تجهیزات | EN 362 |
| خط نجات (Lifeline) | مسیر ایمن حرکت کاربر | EN 795 |
| جلیقه ایمنی با مهار ترکیبی | برای کارهای با تحرک بالا | EN 358 |
| کلاه ایمنی با بند چانه | جلوگیری از افتادن در سقوط | EN 397 |
فصل چهارم: الزامات ایمنی پیش از شروع کار
1 بازرسی کامل تجهیزات (Pre-Use Inspection):
بررسی دوختها، قفلها، طناب و کمربند
کنترل تاریخ انقضا و شماره سریال
2 تعیین نقطه مهار ایمن (Anchor Point):
باید حداقل ۲۲kN مقاومت کششی داشته باشد.
3 بررسی شرایط آبوهوا:
در باد بالای ۳۰ کیلومتر بر ساعت کار ممنوع است.
4 تعیین فرد ناظر ایمنی (HSE Supervisor)
5 استفاده از ابزار با بند ایمنی (Tool Lanyard) برای جلوگیری از سقوط ابزار
فصل پنجم: سیستمهای مهار سقوط (Fall Arrest Systems)
سیستم مهار سقوط از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
۱. نقطه اتصال (Anchor Point)
۲. اتصالدهنده (Lanyard + Shock Absorber)
۳. مهار بدن (Full Body Harness)
در صورت سقوط، نیروی ضربه باید کمتر از 6kN به بدن منتقل شود تا از آسیب ستون فقرات جلوگیری گردد.
فصل ششم: داربست و سکوی کار
| مورد بازرسی | استاندارد | توضیح |
| پایهها و اتصالات | EN 12811 | باید روی سطح همتراز و محکم باشند |
| تختههای کف | حداقل ۴ سانتیمتر ضخامت | بدون ترک یا لغزش |
| نردههای حفاظتی | ارتفاع حداقل ۱۱۰ سانتیمتر | با تخته میانی |
| تگ ایمنی داربست | سبز: مجاز، قرمز: ممنوع | نصب در ورودی داربست |
فصل هفتم: آموزش و آگاهی کارگران
هر فرد قبل از شروع کار باید آموزشهای زیر را بگذراند:
نحوه استفاده از کمربند و طناب مهار
نجات فرد سقوطکرده (Rescue Plan)
تشخیص خطرات محیطی
رفتار ایمن در بالابر یا داربست
فصل هشتم: برنامه واکنش اضطراری (Rescue Plan)
در صورت سقوط، نجات باید ظرف کمتر از ۵ دقیقه انجام شود.
تیم نجات باید آموزشدیده و مجهز به سیستم صعود و فرود باشد.
همیشه حداقل دو نفر در هر کار در ارتفاع حضور داشته باشند.
فصل نهم: خطاهای رایج
❌ استفاده از کمربند قدیمی یا بدون تاییدیه
❌ بستن طناب به سازههای نامطمئن (مثلاً لوله یا گاردریل)
❌ کار انفرادی بدون ناظر
❌ استفاده از نردبان بهجای سکوی استاندارد
فصل دهم: جمعبندی – ارتفاع، جایی برای اشتباه ندارد
کار در ارتفاع نیاز به تمرکز، نظم و تجهیزات دارد.
هیچ فعالیتی ارزش یک سقوط را ندارد.
«اگر نقطه تکیهگاهت محکم نباشد، تجربهات هم نجاتت نمیدهد.»
در فروشگاه ما انواع تجهیزات کار در ارتفاع با استانداردهای EN و ISIRI موجود است:
✅ کمربند و طناب مهار
✅ شوکگیر و کارابین فولادی
✅ خط نجات افقی و عمودی
